Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập một

Giải Bài 1 trang 94 SGK Ngữ văn 10

Củng cố, mở rộng (Bài 3. Nghệ thuật thuyết phục trong văn nghị luận)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Ba văn bản đọc trong bài (Hiền tài là nguyên khí của quốc gia, Yêu và đồng cảm, Chữ bầu lên nhà thơ) đã giúp bạn hiểu được gì về đặc điểm nội dung và hình thức của văn nghị luận?
(văn bản: Hiền tài là nguyên khí của quốc gia; Yêu và đồng cảm; Chữ bầu lên nhà thơ)

Gợi ý trả lời

Bài 1 (trang 95) — Củng cố, mở rộng, Bài 3: Nghệ thuật thuyết phục trong văn nghị luận

Qua ba văn bản nghị luận đã học — *Hiền tài là nguyên khí của quốc gia* (Thân Nhân Trung), *Yêu và đồng cảm* (Phong Tử Khải) và *Chữ bầu lên nhà thơ* (Lê Đạt) — em hiểu được những đặc điểm cơ bản về nội dung và hình thức của văn nghị luận như sau:

a) Về đặc điểm nội dung

- Văn nghị luận bàn về một vấn đề có ý nghĩa (tư tưởng, đạo lí, đời sống, văn học, nghệ thuật…) mà người viết muốn thuyết phục người đọc đồng tình. Mỗi văn bản nêu một vấn đề riêng nhưng đều là vấn đề đáng suy ngẫm:
- *Hiền tài là nguyên khí của quốc gia*: khẳng định vai trò của người hiền tài đối với sự thịnh — suy, còn — mất của đất nước và ý nghĩa của việc trọng dụng, khích lệ hiền tài.
- *Yêu và đồng cảm*: bàn về cội nguồn của sáng tạo nghệ thuật là tấm lòng yêu thương và sự đồng cảm với vạn vật, giống như tấm lòng hồn nhiên của trẻ thơ.
- *Chữ bầu lên nhà thơ*: bàn về đặc trưng của lao động thơ ca — nhà thơ phải lao động nghiêm túc, công phu với ngôn từ; chính chữ (ngôn ngữ) mới làm nên nhà thơ.

- Cốt lõi nội dung của bài nghị luận là luận đề (ý kiến, quan điểm) của người viết, được triển khai bằng hệ thống luận điểm, lí lẽ và bằng chứng rõ ràng, chặt chẽ.
- Nội dung bao giờ cũng thể hiện thái độ, tình cảm và chính kiến của người viết trước vấn đề; nghị luận không chỉ nói cho đúng mà còn nhằm thuyết phục người đọc tin và làm theo.

b) Về đặc điểm hình thức

- Văn nghị luận được tổ chức bằng một hệ thống luận điểm — lí lẽ — bằng chứng mạch lạc, có bố cục và sự liên kết logic; các ý được sắp xếp theo trình tự hợp lí để dẫn dắt người đọc đi đến kết luận.
- Sử dụng các thao tác, cách thức lập luận như giải thích, phân tích, chứng minh, so sánh, bác bỏ… (ví dụ: *Hiền tài là nguyên khí của quốc gia* dùng lối nêu vấn đề rồi lí giải, so sánh; *Yêu và đồng cảm* dùng dẫn chứng về họa sĩ, về trẻ em; *Chữ bầu lên nhà thơ* dùng cách nêu ý kiến, bác bỏ quan niệm sai).
- Bằng chứng vừa phong phú vừa tiêu biểu (dẫn chứng từ lịch sử, đời sống, câu chuyện, ý kiến của người khác…), làm cho lí lẽ thêm sức nặng và đáng tin.
- Ngôn ngữ nghị luận chính xác, giàu sức khái quát; thường kết hợp lí lẽ chặt chẽ với yếu tố biểu cảm (giọng điệu, hình ảnh, cách xưng hô…) để tăng tính thuyết phục, chạm tới cả lí trí lẫn tình cảm của người đọc.

→ Kết luận: Ba văn bản giúp em nhận ra văn nghị luận là loại văn dùng lí lẽ và bằng chứng để bàn luận, làm sáng tỏ một vấn đề nhằm thuyết phục người đọc; trong đó nội dung là luận đề cùng quan điểm, thái độ của người viết, còn hình thức là hệ thống luận điểm — lí lẽ — bằng chứng được tổ chức chặt chẽ, lập luận logic và ngôn ngữ vừa sắc bén vừa truyền cảm.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.