Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập hai

Giải Câu 2 trang 103 SGK Ngữ văn 10

Về chính chúng ta (Các-lô Rô-ve-li)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Để làm sáng tỏ các luận điểm chính, tác giả đã sử dụng những lí lẽ, bằng chứng nào? Những thông tin khoa học trong văn bản có ý nghĩa gì trong việc làm sáng tỏ những luận điểm chính?
(văn bản: Về chính chúng ta (Các-lô Rô-ve-li))

Gợi ý trả lời

Văn bản *Về chính chúng ta* (trích *7 bài học ngắn về vật lí* của Các-lô Rô-ve-li) có hai luận điểm chính: (1) Con người là một phần của tự nhiên, không tách rời hay đứng ngoài tự nhiên; (2) Những giá trị, cảm xúc, nhận thức làm nên "cái tôi" của con người cũng thuộc về tự nhiên, nằm trong quan hệ với thế giới. Để làm sáng tỏ các luận điểm ấy, tác giả đã dùng hệ thống lí lẽ và bằng chứng (chủ yếu là thông tin khoa học) như sau:

a) Lí lẽ và bằng chứng làm sáng tỏ luận điểm "con người là một phần của tự nhiên"
- *Lí lẽ:* Chúng ta không phải những người quan sát đứng bên ngoài thế giới, mà là một bộ phận thuộc về thế giới ấy; thế giới hiện ra trong ta là qua sự tương tác, trao đổi với những phần khác của tự nhiên.
- *Bằng chứng khoa học:*
- Cơ thể con người được cấu tạo từ cùng những nguyên tố, cùng "chất liệu" như mọi vật thể khác trong vũ trụ; các nguyên tử tạo nên ta cũng là các nguyên tử tạo nên sao, cây cỏ, muôn loài.
- Thông tin, tri thức của con người được hình thành từ sự tương tác, trao đổi liên tục với thế giới bên ngoài; bộ não hoạt động nhờ những quá trình vật lí – hoá học – sinh học chung của tự nhiên.
→ Những bằng chứng này chứng tỏ con người không hề "ngoại lệ", mà được dệt nên từ cùng tấm vải của tự nhiên.

b) Lí lẽ và bằng chứng làm sáng tỏ luận điểm "thế giới nội tâm, giá trị con người cũng thuộc về tự nhiên"
- *Lí lẽ:* Chính vì là một phần của tự nhiên nên tình cảm, suy nghĩ, khát vọng, các giá trị đạo đức – thẩm mĩ của con người không nằm ngoài tự nhiên, mà là sản phẩm, là biểu hiện của tự nhiên nơi con người.
- *Bằng chứng khoa học:*
- Tri thức về sinh học, thần kinh học cho thấy cảm xúc, ý nghĩ của ta gắn liền với hoạt động của não bộ, của cơ thể – tức gắn với các quá trình tự nhiên.
- Con người là kết quả của quá trình tiến hoá lâu dài; những gì làm nên "cái tôi" đều có nguồn gốc tự nhiên, đồng thời soi chiếu, phản ánh lại thế giới.
→ Từ đó tác giả khẳng định con người vừa là một phần nhỏ bé của vũ trụ, vừa là nơi vũ trụ tự nhận thức về chính mình.

c) Ý nghĩa của các thông tin khoa học trong việc làm sáng tỏ luận điểm
- Các thông tin khoa học (vật lí, hoá học, sinh học, thần kinh học, tiến hoá) đóng vai trò là bằng chứng khách quan, đáng tin cậy, khiến lập luận có cơ sở thực chứng chứ không chỉ là suy luận cảm tính, nhờ đó tăng sức thuyết phục cho văn bản nghị luận.
- Chúng giúp cụ thể hoá, trực quan hoá một vấn đề trừu tượng (vị trí của con người trong tự nhiên), biến một luận điểm triết học thành điều có thể hình dung và kiểm chứng.
- Đặc biệt, tác giả không dừng ở việc trình bày tri thức khoa học khô khan mà kết nối khoa học với những suy tư nhân văn về bản thân con người; nhờ đó thông tin khoa học vừa chứng minh luận điểm, vừa khơi gợi thái độ sống: con người cần khiêm nhường, trân trọng tự nhiên và trân trọng chính mình như một phần kì diệu của vũ trụ.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.