Sách giáo khoa Lịch sử và Địa lí 8

Giải Câu hỏi trang 23 SGK Lịch sử và Địa lí 8

Bài 5. Cuộc xung đột Nam – Bắc triều và Trịnh – Nguyễn   Gợi ý trả lời

Đề bài

Di tích thành nhà Mạc (tỉnh Cao Bằng, tỉnh Lạng Sơn), Luỹ Thầy (tỉnh Quảng Trị),... gợi cho em nhớ đến những cuộc xung đột nào trong các thế kỉ XVI – XVII? Những cuộc xung đột đó đã diễn ra ra sao và để lại hệ quả như thế nào đối với lịch sử dân tộc?

Gợi ý trả lời

Nhận diện vấn đề: Di tích thành nhà Mạc (Cao Bằng, Lạng Sơn) và Luỹ Thầy (Quảng Bình) là những chứng tích gợi nhớ đến hai cuộc xung đột lớn trong các thế kỉ XVI – XVII: *xung đột Nam – Bắc triều* và *xung đột Trịnh – Nguyễn*.

a) Xung đột Nam – Bắc triều (gắn với thành nhà Mạc)

*Diễn biến:*
- Năm 1527, Mạc Đăng Dung ép vua Lê nhường ngôi, lập ra nhà Mạc (sử gọi là Bắc triều).
- Năm 1533, một võ quan của nhà Lê là Nguyễn Kim lấy danh nghĩa "phù Lê diệt Mạc", đưa một người con của vua Lê lên ngôi, lập lại nhà Lê ở vùng Thanh Hoá (sử gọi là Nam triều).
- Hai bên đánh nhau liên miên trong hơn 60 năm, chiến trường chính là vùng Thanh Hoá, Nghệ An trở ra Bắc.
- Năm 1592, Nam triều chiếm được Thăng Long, nhà Mạc phải rút lên Cao Bằng (và tồn tại ở đây đến năm 1677). Xung đột Nam – Bắc triều cơ bản chấm dứt.

b) Xung đột Trịnh – Nguyễn (gắn với Luỹ Thầy)

*Diễn biến:*
- Năm 1545, Nguyễn Kim mất, con rể là Trịnh Kiểm lên nắm toàn bộ binh quyền. Để tránh bị hãm hại, người con của Nguyễn Kim là Nguyễn Hoàng xin vào trấn thủ vùng Thuận Hoá (năm 1558).
- Họ Nguyễn dần xây dựng thế lực riêng ở phương Nam, trong khi họ Trịnh nắm quyền ở phương Bắc (danh nghĩa vẫn tôn phò vua Lê).
- Từ năm 1627 đến năm 1672, hai thế lực Trịnh – Nguyễn đánh nhau 7 lần nhưng không phân thắng bại.
- Cuối cùng, hai bên lấy sông Gianh (Quảng Bình) làm ranh giới, chia đất nước thành Đàng Ngoài (họ Trịnh kiểm soát) và Đàng Trong (họ Nguyễn kiểm soát). Luỹ Thầy là hệ thống luỹ do họ Nguyễn xây để phòng thủ trước quân Trịnh.

c) Hệ quả đối với lịch sử dân tộc
- Gây ra bao đau thương, tổn thất lớn về người và của cho nhân dân; làng mạc, ruộng đồng bị tàn phá.
- Đất nước bị chia cắt lâu dài (Nam – Bắc triều rồi Đàng Trong – Đàng Ngoài), khối thống nhất quốc gia bị phá vỡ.
- Kinh tế bị kìm hãm, đời sống nhân dân khổ cực, ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển chung của đất nước.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.