Sách giáo khoa Lịch sử và Địa lí 6

Giải Câu hỏi trang 23 SGK Lịch sử và Địa lí 6

Bài 5. XÃ HỘI NGUYÊN THỦY   Gợi ý trả lời

Đề bài

Quan sát các hình 3, 5 (tr.19), hình 2 (tr.21), hình 3, 4, 5, 6 (tr.22 – 23) và đọc thông tin mục 2, hãy cho biết những nét chính về đời sống vật chất và tinh thần của người nguyên thuỷ ở Việt Nam.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 23 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Phần hình gồm bốn hình minh hoạ về đời sống người nguyên thuỷ ở Việt Nam.

Hình 3 (tr.22) – Lược đồ di chỉ thời đồ đá và đồ đồng ở Việt Nam. Bản đồ lãnh thổ Việt Nam và vùng lân cận (Trung Quốc ở phía bắc, Lào và Thái Lan, Cam-pu-chia ở phía tây – tây nam; Biển Đông và Vịnh Bắc Bộ ở phía đông), có quần đảo Hoàng Sa (TP. Đà Nẵng – Việt Nam) và Trường Sa (tỉnh Khánh Hoà – Việt Nam). Chú giải: hình tam giác xanh = di chỉ đồ đá cũ; tam giác đỏ = di chỉ đồ đá mới; hình vuông cam = di chỉ đồ đồng; nét gạch chấm = biên giới quốc gia ngày nay. Các di chỉ được định vị trên lược đồ:
- Di chỉ đồ đá cũ (tam giác xanh): Thẩm Hai, Núi Đọ, An Khê.
- Di chỉ đồ đá mới (tam giác đỏ): Bắc Sơn, Thẩm Khuyên, Hoà Bình, Hạ Long, Quỳnh Văn, Bàu Tró, Lung Leng.
- Di chỉ đồ đồng (hình vuông cam): Sơn Vi, Phùng Nguyên, Gò Mun, Đồng Đậu, Hoa Lộc, Bình Châu, Xóm Cồn, Xuân Lộc, Giồng Lớn.
Các di chỉ tập trung dày ở vùng núi và trung du Bắc Bộ (quanh sông Hồng, sông Đà, sông Mã, sông Cả), rải dọc ven biển miền Trung và tới tận Nam Bộ, cho thấy người nguyên thuỷ cư trú rộng khắp đất nước, thường ở gần sông, biển và hang động.

Hình 4 (tr.23) – Rìu mài lưỡi Bắc Sơn (tỉnh Lạng Sơn). Ảnh chụp các công cụ bằng đá màu xám: vài viên đá hình bầu dục dẹt được ghè đẽo và mài nhẵn ở phần lưỡi (rìa cắt), bên cạnh là mấy mảnh đá dài, mảnh. Thể hiện kĩ thuật mài đá đặc trưng của văn hoá Bắc Sơn thời đồ đá mới.

Hình 5 (tr.23) – Mặt người khắc trên vách hang Đồng Nội (tỉnh Phú Thọ). Hình vẽ nét khắc trên đá mô tả ba khuôn mặt người: mỗi mặt là hình gần tròn với hai mắt, mũi, miệng được khắc đơn giản; phía trên đầu có những nét giống sừng hoặc lông chim. Đây là dấu tích nghệ thuật, đời sống tinh thần của người nguyên thuỷ.

Hình 6 (tr.23) – Gốm Quỳnh Văn (tỉnh Nghệ An). Ảnh chụp các mảnh gốm (đồ đất nung) màu nâu đỏ, dày thô, một số mảnh có lỗ thủng tròn. Cho thấy người nguyên thuỷ ở đây đã biết làm đồ gốm phục vụ đời sống.

Gợi ý trả lời

a) Những nét chính về đời sống vật chất của người nguyên thuỷ ở Việt Nam

- Địa bàn cư trú rộng khắp: Quan sát hình 3 (tr.22) – Lược đồ di chỉ thời đồ đá và đồ đồng – cho thấy dấu tích người nguyên thuỷ có mặt từ vùng núi, trung du Bắc Bộ (Núi Đọ, Thẩm Khuyên, Thẩm Hai, Bắc Sơn, Hoà Bình…), dọc ven biển miền Trung (Quỳnh Văn, Bàu Tró) tới tận Nam Bộ (Xuân Lộc, Giồng Lớn). Họ thường sinh sống gần sông, suối, ven biển và trong các hang động – những nơi thuận lợi cho việc kiếm thức ăn và trú ngụ.

- Biết chế tác và cải tiến công cụ lao động: Lúc đầu họ chỉ biết ghè đẽo những hòn đá, mảnh đá thô sơ (thời đồ đá cũ – Núi Đọ, An Khê). Về sau, kĩ thuật tiến bộ hơn: họ biết mài đá cho sắc bén, tiêu biểu là chiếc rìu mài lưỡi Bắc Sơn (hình 4, tr.23) – lưỡi được mài nhẵn để chặt, cắt hiệu quả hơn (thời đồ đá mới). Đến giai đoạn sau, họ còn biết dùng kim loại, để lại các di chỉ đồ đồng (Phùng Nguyên, Đồng Đậu, Gò Mun…).

- Biết làm đồ gốm: Hình 6 (tr.23) – các mảnh gốm Quỳnh Văn màu nâu đỏ, dày thô – cho thấy người nguyên thuỷ đã biết nặn đất, nung thành đồ gốm để đựng, nấu và phục vụ sinh hoạt hằng ngày.

- Nguồn sống: Họ kiếm ăn chủ yếu bằng săn bắt, hái lượm; về sau biết trồng trọt và chăn nuôi, cuộc sống dần ổn định hơn.

b) Những nét chính về đời sống tinh thần của người nguyên thuỷ ở Việt Nam

- Biết sáng tạo nghệ thuật: Hình 5 (tr.23) – mặt người khắc trên vách hang Đồng Nội – khắc hình những khuôn mặt người với mắt, mũi, miệng và nét giống sừng/lông chim trên đầu. Đây là một trong những tác phẩm nghệ thuật sớm, chứng tỏ người nguyên thuỷ đã có nhu cầu và năng lực thể hiện cái đẹp.

- Có đời sống tâm linh, tín ngưỡng: Qua những hình khắc và việc chôn cất người chết (cùng công cụ, đồ trang sức), có thể thấy họ đã có những quan niệm ban đầu về thế giới, về đời sống tinh thần.

- Biết làm đồ trang sức từ đá, vỏ ốc… để làm đẹp cho bản thân.

👉 Kết luận: Người nguyên thuỷ ở Việt Nam đã có đời sống vật chất ngày càng tiến bộ (cư trú rộng khắp gần sông – biển – hang động, biết chế tác và mài công cụ đá, làm gốm, dùng đồng, săn bắt – hái lượm rồi trồng trọt – chăn nuôi) và đời sống tinh thần phong phú (biết làm nghệ thuật, đồ trang sức và có tín ngưỡng).

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.