Giải Câu hỏi trang 46 SGK Lịch sử và Địa lí 5

Gợi ý trả lời

a) Những nét chính về tình hình đất nước dưới thời Trần

Nhà Trần được thành lập năm 1226, thay nhà Lý trị vì đất nước. Dưới thời Trần, đất nước ta có nhiều chuyển biến quan trọng:

- *Chính trị:* Nhà Trần xây dựng bộ máy nhà nước ngày càng chặt chẽ, quy củ; đặt lệ nhường ngôi sớm cho con (Thái thượng hoàng cùng vua trị nước) để giữ vững ngai vàng và chuẩn bị người kế vị.
- *Kinh tế:* Nhà nước quan tâm phát triển nông nghiệp, cho đắp đê phòng lụt (đặt chức Hà đê sứ trông coi việc đê điều), khuyến khích khai hoang, lập điền trang. Nhờ đó nông nghiệp, thủ công nghiệp và buôn bán đều phát triển, đời sống nhân dân ổn định.
- *Văn hoá, giáo dục:* Giáo dục, thi cử được mở mang; đạo Phật và đạo Nho đều được coi trọng. Nhiều công trình, tác phẩm có giá trị ra đời.
- *Quân sự:* Quân đội được tổ chức, rèn luyện chu đáo theo chủ trương "quân lính cốt tinh nhuệ, không cốt đông", sẵn sàng bảo vệ đất nước.

Nhờ vậy, đất nước thời Trần trở nên vững mạnh, tạo nên sức mạnh để ba lần đánh thắng quân xâm lược Mông – Nguyên.

b) Câu chuyện về một nhân vật lịch sử của Triều Trần và đóng góp của nhân vật đó

*Trần Quốc Tuấn (Hưng Đạo Đại Vương):*

Trần Quốc Tuấn là một vị tướng tài giỏi của nhà Trần. Trong cuộc kháng chiến chống quân Mông – Nguyên, ông được vua giao cho chức Quốc công tiết chế, thống lĩnh toàn bộ quân đội. Trước kia, cha ông là Trần Liễu có hiềm khích với vua và dặn ông phải giành lại ngôi báu. Nhưng vì nghĩa lớn của đất nước, Trần Quốc Tuấn đã gạt bỏ thù riêng của gia đình, hết lòng phò vua, đoàn kết với các tướng lĩnh để chống giặc.

Ông viết *Hịch tướng sĩ* để khích lệ tinh thần yêu nước của binh lính, chỉ huy quân dân ta làm nên những chiến thắng vang dội, tiêu biểu là chiến thắng Bạch Đằng năm 1288. Tấm lòng trung với nước, biết đặt lợi ích dân tộc lên trên thù riêng và tài cầm quân của ông đã góp phần to lớn bảo vệ nền độc lập của đất nước. Nhân dân ta kính trọng gọi ông là Đức Thánh Trần.

– Tóm tắt chiến thắng Bạch Đằng năm 1288

Năm 1288, quân Nguyên lại sang xâm lược nước ta lần thứ ba nhưng gặp nhiều khó khăn, lương thực cạn kiệt nên phải rút quân về nước, trong đó đạo thuỷ quân rút theo đường sông Bạch Đằng. Đoán được ý định của giặc, Trần Quốc Tuấn cho quân đóng cọc gỗ nhọn xuống lòng sông Bạch Đằng. Khi nước triều lên, ông cho thuyền nhỏ ra khiêu chiến rồi giả thua để nhử đoàn thuyền giặc tiến vào bãi cọc. Đến lúc nước triều rút, quân ta từ hai bên bờ đổ ra đánh mạnh. Thuyền giặc va vào bãi cọc, vỡ và đắm rất nhiều. Quân ta tiêu diệt và bắt sống toàn bộ đạo thuỷ quân của giặc. Chiến thắng Bạch Đằng năm 1288 đã kết thúc thắng lợi cuộc kháng chiến chống quân Mông – Nguyên lần thứ ba.

– Câu chuyện về một nhân vật có đóng góp trong cuộc kháng chiến chống quân Mông – Nguyên

*Trần Quốc Toản:*

Trần Quốc Toản là một thiếu niên trong hoàng tộc nhà Trần. Khi vua họp các vương hầu để bàn kế đánh giặc, Trần Quốc Toản vì còn nhỏ tuổi nên không được dự bàn. Tức giận, trong tay cậu bóp nát quả cam lúc nào không hay. Về nhà, Trần Quốc Toản huy động gia nô và người thân, sắm vũ khí, đóng chiến thuyền, giương cao lá cờ thêu sáu chữ vàng "Phá cường địch, báo hoàng ân" (Phá giặc mạnh, đền ơn vua). Ông đã cùng quân dân ta dũng cảm chiến đấu, lập được nhiều chiến công, nêu cao tấm gương tuổi trẻ yêu nước, quyết tâm đánh giặc cứu nước.