Giải Câu hỏi trang 35 SGK Giáo dục kinh tế và pháp luật 10
Đề bài
NGỮ LIỆU: Em hãy đọc các thông tin sau để trả lời câu hỏi:
1. Năm 2025 đánh dấu bước ngoặt quan trọng của ngành Thuế khi lần đầu tiên số thu ngân sách do cơ quan thuế quản lí vượt mốc 2 triệu tỉ đồng, không chỉ hoàn thành vượt xa dự toán Quốc hội giao mà còn phản ánh sự chuyển dịch căn bản trong quản lí thuế, hoàn thiện thể chế và phục vụ người nộp thuế, tạo nền tảng cho giai đoạn phát triển mới. Tính chung giai đoạn 2021 – 2025, tổng thu ngân sách nhà nước ước đạt 9,754 triệu tỉ đồng, vượt 17,5% mục tiêu Quốc hội giao; riêng số thu do cơ quan Thuế quản lí đạt trên 8,4 triệu tỉ đồng, chiếm hơn 86% tổng thu, với tốc độ tăng bình quân trên 11,5%/ năm.
(Theo baochinhphu.vn, ngày 24 – 12 – 2025)
2. Nguồn thu từ thuế vào ngân sách nhà nước một phần được sử dụng cho hoạt động của bộ máy nhà nước, còn phần lớn được sử dụng đầu tư cho xây dựng cơ sở hạ tầng, cho văn hoá, y tế, giáo dục, thể dục – thể thao, tài trợ xã hội, nghiên cứu khoa học,… phát triển đất nước, nâng cao chất lượng cuộc sống người dân.
3. Việt Nam hiện nằm trong nhóm 15 quốc gia có tỉ lệ người hút thuốc lá cao nhất thế giới. Phần lớn trong số đó thuộc nhóm người từ 15 đến 55 tuổi, là lực lượng lao động chính trong xã hội. Trước thực trạng đó, Nhà nước Việt Nam đã áp dụng các giải pháp quyết liệt, đặc biệt là giải pháp nâng cao mức thuế để giảm hành vi tiêu dùng thuốc lá. Ngày 14 – 6 – 2025, Quốc hội đã thông qua Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt năm 2025, trong đó, thuốc lá là một trong những mặt hàng thuộc diện chịu thuế tiêu thụ đặc biệt, với mức thuế suất 75%. Từ ngày 01 – 01 – 2027, thuế thuốc lá điếu sẽ là 2 000 đồng/ bao, tăng dần lên 10 000 đồng/ bao vào năm 2031. Tăng thuế thuốc lá sẽ giúp đạt mục tiêu kép về giảm tỉ lệ sử dụng, giảm bệnh tật và tử vong, đồng thời giúp tăng ngân sách nhà nước.
(Theo cand.com.vn, ngày 25 – 9 – 2025)
1/ Thuế giữ vai trò như thế nào trong ngân sách nhà nước?
2/ Nhà nước thu thuế để làm gì?
3/ Vì sao Nhà nước phải tăng thuế thuốc lá? Điều này thể hiện vai trò gì của thuế?
4/ Vì sao Nhà nước ban hành luật thuế, tổ chức quản lí và thực hiện việc thu thuế?
Gợi ý trả lời
1/ Thuế giữ vai trò như thế nào trong ngân sách nhà nước?
Thuế là nguồn thu chủ yếu, quan trọng nhất của ngân sách nhà nước. Thông tin cho thấy năm 2025, số thu ngân sách do cơ quan thuế quản lí lần đầu vượt mốc 2 triệu tỉ đồng; giai đoạn 2021 – 2025 số thu do cơ quan Thuế quản lí đạt trên 8,4 triệu tỉ đồng, chiếm hơn 86% tổng thu ngân sách nhà nước. Như vậy, thuế là khoản thu bắt buộc, ổn định và chiếm tỉ trọng lớn nhất, tạo nền tảng tài chính để Nhà nước tồn tại và hoạt động, thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của mình.
2/ Nhà nước thu thuế để làm gì?
Nguồn thu từ thuế được Nhà nước sử dụng để:
a) Một phần chi cho hoạt động của bộ máy nhà nước (duy trì, vận hành các cơ quan nhà nước).
b) Phần lớn được dùng để đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng; chi cho văn hoá, y tế, giáo dục, thể dục – thể thao; tài trợ xã hội; nghiên cứu khoa học,… nhằm phát triển đất nước và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.
Tóm lại, Nhà nước thu thuế để có nguồn lực tài chính phục vụ lợi ích chung của toàn xã hội.
3/ Vì sao Nhà nước phải tăng thuế thuốc lá? Điều này thể hiện vai trò gì của thuế?
a) Lí do tăng thuế thuốc lá: Việt Nam nằm trong nhóm 15 quốc gia có tỉ lệ người hút thuốc lá cao nhất thế giới, phần lớn là người trong độ tuổi lao động (15 – 55 tuổi). Thuốc lá gây hại cho sức khoẻ, làm tăng bệnh tật và tử vong. Vì vậy Nhà nước tăng thuế (thuế tiêu thụ đặc biệt với thuốc lá, thuế suất 75%; thuế tuyệt đối tăng dần từ 2 000 đồng/bao năm 2027 lên 10 000 đồng/bao năm 2031) nhằm làm tăng giá bán, hạn chế, điều tiết hành vi tiêu dùng thuốc lá, hướng tới mục tiêu kép: giảm tỉ lệ sử dụng, giảm bệnh tật và tử vong, đồng thời tăng thu cho ngân sách nhà nước.
b) Vai trò của thuế thể hiện qua việc này: Thuế là công cụ để Nhà nước điều tiết sản xuất và tiêu dùng trong xã hội (điều chỉnh hành vi của người tiêu dùng, hạn chế tiêu dùng mặt hàng có hại cho sức khoẻ, hướng dẫn tiêu dùng theo hướng có lợi), đồng thời góp phần tăng nguồn thu ngân sách.
4/ Vì sao Nhà nước phải ban hành luật thuế, tổ chức quản lí và thực hiện việc thu thuế?
Vì thuế là khoản thu bắt buộc mang tính pháp lí; để việc thu và nộp thuế được thực hiện công bằng, công khai, minh bạch, thống nhất và đúng pháp luật, Nhà nước phải ban hành các luật thuế (như Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt năm 2025) làm cơ sở pháp lí. Đồng thời, Nhà nước tổ chức quản lí và thực hiện thu thuế để:
a) Bảo đảm thu đúng, thu đủ, kịp thời nguồn thu cho ngân sách nhà nước.
b) Bảo đảm sự bình đẳng về nghĩa vụ nộp thuế giữa các tổ chức, cá nhân; chống thất thu, trốn thuế, gian lận thuế.
c) Phát huy vai trò của thuế trong việc điều tiết nền kinh tế, điều tiết tiêu dùng và thực hiện công bằng xã hội, phục vụ cho sự phát triển bền vững của đất nước.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.