Sách giáo khoa Khoa học tự nhiên 9

Giải Câu hỏi trang 146 SGK Khoa học tự nhiên 9

Bài 33. Sơ lược về hoá học vỏ Trái Đất và khai thác tài nguyên từ vỏ Trái Đất   Đã kiểm chéo

Đề bài

Dựa vào số liệu ở Bảng 33.1, vẽ biểu đồ thành phần phần trăm về khối lượng các nguyên tố dưới dạng hình tròn và dạng cột. Đọc biểu đồ và rút ra nhận xét về hàm lượng các nguyên tố trong vỏ Trái Đất.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 146 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Bảng 33.1. Hàm lượng của các nguyên tố hoá học chủ yếu trong vỏ Trái Đất:

| Nguyên tố | Thành phần (%) |
|---|---|
| O | 46,10 |
| Si | 28,20 |
| Al | 8,23 |
| Fe | 5,63 |
| Ca | 4,15 |
| Na | 2,36 |
| K | 2,09 |
| Mg | 2,33 |

Lời giải

a) Xử lí số liệu để vẽ biểu đồ

Trước hết kiểm tra tổng thành phần phần trăm của 8 nguyên tố trong Bảng 33.1:

46,10+28,20+8,23+5,63+4,15+2,36+2,09+2,33=99,09 (%)46,10 + 28,20 + 8,23 + 5,63 + 4,15 + 2,36 + 2,09 + 2,33 = 99,09\,(\%)

Vậy 8 nguyên tố này chiếm 99,09%99,09\% khối lượng vỏ Trái Đất, phần còn lại (các nguyên tố khác) chiếm:

100−99,09=0,91 (%)100 - 99,09 = 0,91\,(\%)

b) Vẽ biểu đồ hình tròn (biểu đồ quạt)

Mỗi 1%1\% ứng với một góc ở tâm là 3,6∘3,6^\circ (vì 360∘:100=3,6∘360^\circ : 100 = 3,6^\circ). Nhân mỗi phần trăm với 3,6∘3,6^\circ để được số đo góc của mỗi hình quạt:

| Nguyên tố | Thành phần (%) | Góc ở tâm |
|---|---|---|
| O | 46,10 | 165,96∘165,96^\circ |
| Si | 28,20 | 101,52∘101,52^\circ |
| Al | 8,23 | 29,63∘29,63^\circ |
| Fe | 5,63 | 20,27∘20,27^\circ |
| Ca | 4,15 | 14,94∘14,94^\circ |
| Na | 2,36 | 8,50∘8,50^\circ |
| K | 2,09 | 7,52∘7,52^\circ |
| Mg | 2,33 | 8,39∘8,39^\circ |
| Các nguyên tố khác | 0,91 | 3,28∘3,28^\circ |

Vẽ một hình tròn, chia thành các hình quạt có số đo góc như bảng trên, tô màu và ghi chú tên nguyên tố cùng phần trăm tương ứng cho mỗi quạt. Quạt lớn nhất là O (gần nửa hình tròn), tiếp đến Si (hơn một phần tư hình tròn).

c) Vẽ biểu đồ hình cột

- Trục nằm ngang: ghi tên các nguyên tố O, Si, Al, Fe, Ca, Na, K, Mg.
- Trục thẳng đứng: ghi thành phần phần trăm về khối lượng (%).
- Với mỗi nguyên tố, vẽ một cột có chiều cao bằng giá trị phần trăm trong bảng (O cao 46,1046,10; Si cao 28,2028,20; Al cao 8,238,23; Fe cao 5,635,63; Ca cao 4,154,15; Na cao 2,362,36; K cao 2,092,09; Mg cao 2,332,33).

Để dễ đọc, nên sắp các cột theo thứ tự giảm dần: O > Si > Al > Fe > Ca > Na > Mg > K.

d) Đọc biểu đồ và nhận xét

- Oxygen (O) là nguyên tố có hàm lượng lớn nhất, chiếm 46,10%46,10\% — gần một nửa khối lượng vỏ Trái Đất.
- Silicon (Si) đứng thứ hai, chiếm 28,20%28,20\%.
- Chỉ riêng hai nguyên tố O và Si đã chiếm 46,10%+28,20%=74,30%46,10\% + 28,20\% = 74,30\%, tức gần 34\dfrac{3}{4} khối lượng vỏ Trái Đất.
- Các nguyên tố còn lại (Al, Fe, Ca, Na, K, Mg) mỗi nguyên tố chỉ chiếm một phần nhỏ (đều dưới 10%10\%); 8 nguyên tố trong bảng cộng lại chiếm tới 99,09%99,09\%, nên tất cả các nguyên tố khác chỉ chiếm khoảng 0,91%0,91\%.

⇒ Hàm lượng các nguyên tố trong vỏ Trái Đất rất chênh lệch nhau: phần lớn khối lượng tập trung ở một số ít nguyên tố, trong đó oxygen và silicon là hai nguyên tố phổ biến nhất.

Đáp số

O chiếm nhiều nhất 46,10%; Si 28,20%; riêng O và Si chiếm 74,30% (gần 3/4) khối lượng vỏ Trái Đất; 8 nguyên tố chiếm 99,09%, các nguyên tố khác ≈ 0,91%. Góc quạt: O 165,96°, Si 101,52°, Al 29,63°, Fe 20,27°, Ca 14,94°, Na 8,50°, K 7,52°, Mg 8,39°

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.