Sách giáo khoa Khoa học tự nhiên 9

Giải Câu hỏi trang 126 SGK Khoa học tự nhiên 9

Bài 27. Acetic acid   Đã kiểm chéo

Đề bài

Em hãy tìm hiểu và trình bày trước lớp cách làm giấm từ quả chín hoặc từ tinh bột.

Lời giải

Cơ sở khoa học: Giấm ăn chính là dung dịch acetic acid loãng (nồng độ khoảng 2 – 5%). Trong tự nhiên, giấm được tạo ra nhờ quá trình lên men giấm: vi khuẩn giấm oxi hoá ethylic alcohol (ethanol) thành acetic acid theo sơ đồ:

C2H5OH+O2→men giấmCH3COOH+H2OC_2H_5OH + O_2 \xrightarrow{\text{men giấm}} CH_3COOH + H_2O

Muốn có acetic acid thì trước hết phải có ethanol. Ethanol lại được tạo ra từ quá trình lên men đường (có sẵn trong quả chín) hoặc từ tinh bột (phải chuyển hoá thành đường trước).

a) Làm giấm từ quả chín

Chọn các loại quả chín ngọt, nhiều đường như chuối, dứa, táo, nho, hồng xiêm... (quả càng ngọt, càng chín thì càng nhiều đường).

- Bước 1 – Lên men rượu: Rửa sạch, nghiền hoặc ép lấy nước quả, cho vào bình sạch. Đường trong quả (C6H12O6C_6H_{12}O_6) được men rượu (có trong men hoặc tự nhiên bám trên vỏ quả) lên men thành ethanol:
C6H12O6→men rượu2C2H5OH+2CO2C_6H_{12}O_6 \xrightarrow{\text{men rượu}} 2C_2H_5OH + 2CO_2
Đậy hờ (yếm khí), để nơi ấm vài ngày đến khi có mùi rượu.
- Bước 2 – Lên men giấm: Thêm một ít giấm cái (hoặc giấm nuôi) làm giống vi khuẩn giấm, rồi để bình hở, thoáng khí nơi ấm. Vi khuẩn giấm oxi hoá ethanol thành acetic acid:
C2H5OH+O2→men giấmCH3COOH+H2OC_2H_5OH + O_2 \xrightarrow{\text{men giấm}} CH_3COOH + H_2O
Sau khoảng 1 – 2 tuần, dung dịch có vị chua → ta thu được giấm.

b) Làm giấm từ tinh bột

Tinh bột (gạo, ngô, khoai...) không lên men rượu trực tiếp được mà phải chuyển thành đường trước.

- Bước 1 – Thuỷ phân tinh bột thành đường: Nấu chín nguyên liệu (cơm, cháo) rồi dùng men (hoặc enzyme có trong men) để thuỷ phân tinh bột thành đường glucose:
(C6H10O5)n+nH2O→enzymenC6H12O6(C_6H_{10}O_5)_n + nH_2O \xrightarrow{\text{enzyme}} nC_6H_{12}O_6
- Bước 2 – Lên men rượu: Ủ với men rượu để đường chuyển thành ethanol (được “cơm rượu”):
C6H12O6→men rượu2C2H5OH+2CO2C_6H_{12}O_6 \xrightarrow{\text{men rượu}} 2C_2H_5OH + 2CO_2
- Bước 3 – Lên men giấm: Pha loãng dịch rượu với nước, thêm giấm cái, để hở, thoáng khí nơi ấm. Ethanol bị oxi hoá thành acetic acid:
C2H5OH+O2→men giấmCH3COOH+H2OC_2H_5OH + O_2 \xrightarrow{\text{men giấm}} CH_3COOH + H_2O
Sau 1 – 2 tuần thu được giấm.

Lưu ý khi trình bày trước lớp:
- Nguyên liệu và dụng cụ phải sạch; để nơi ấm (khoảng 25 – 30°C).
- Giai đoạn lên men rượu cần yếm khí (đậy kín), giai đoạn lên men giấm cần nhiều không khí (để hở) vì phản ứng cần oxygen.
- Có thể giữ lại một ít giấm làm “giấm cái” (giống vi khuẩn) cho mẻ sau.

Đáp số

Lên men đường trong quả chín → ethanol, rồi lên men giấm (ethanol + O₂ → acetic acid) thu được giấmThuỷ phân tinh bột → đường → lên men rượu thành ethanol → lên men giấm thu được giấm

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.