Giải Hoạt động trang 123 SGK Khoa học tự nhiên 9
Đề bài
Dựa vào mô hình phân tử acetic acid (Hình 27.1), hãy viết công thức phân tử, công thức cấu tạo của acetic acid và so sánh với alkane cùng số nguyên tử carbon về thành phần nguyên tố, nhóm nguyên tử liên kết trực tiếp với nguyên tử carbon.
Hình 27.1 - Mô hình phân tử acetic acid (dạng bóng - que): một nguyên tử C liên kết với 3 nguyên tử H (nhóm CH3), nối với nguyên tử C thứ hai; nguyên tử C thứ hai liên kết đôi với một nguyên tử O và liên kết đơn với một nhóm O-H. Chú thích màu: nguyên tử C màu xám, nguyên tử H màu trắng, nguyên tử O màu đỏ.
Lời giải
a) Công thức phân tử của acetic acid
Từ mô hình phân tử (Hình 27.1), phân tử acetic acid gồm:
- 2 nguyên tử C (màu xám)
- 4 nguyên tử H (màu trắng): 3 nguyên tử H ở nhóm và 1 nguyên tử H ở nhóm
- 2 nguyên tử O (màu đỏ): 1 nguyên tử O liên kết đôi với C và 1 nguyên tử O trong nhóm
Vậy công thức phân tử của acetic acid là .
b) Công thức cấu tạo của acetic acid
Một nguyên tử C liên kết với 3 nguyên tử H tạo thành nhóm , nối với nguyên tử C thứ hai; nguyên tử C thứ hai liên kết đôi với một nguyên tử O và liên kết đơn với nhóm .
Công thức cấu tạo thu gọn:
Viết đầy đủ nhóm chức:
Nhóm được gọi là nhóm carboxyl, là nhóm chức đặc trưng của acid.
c) So sánh với alkane cùng số nguyên tử carbon
Alkane có cùng 2 nguyên tử carbon là ethane, công thức cấu tạo (công thức phân tử ).
*Về thành phần nguyên tố:*
- Acetic acid () gồm 3 nguyên tố: C, H và O — có thêm nguyên tố oxygen.
- Ethane () chỉ gồm 2 nguyên tố: C và H, không có oxygen.
*Về nhóm nguyên tử liên kết trực tiếp với nguyên tử carbon:*
- Trong ethane, mỗi nguyên tử C chỉ liên kết trực tiếp với các nguyên tử H và nguyên tử C (chỉ có liên kết C–H và C–C).
- Trong acetic acid, bên cạnh nhóm (nguyên tử C liên kết với H và C giống như trong alkane), còn có một nguyên tử C liên kết trực tiếp với oxygen (liên kết đôi và liên kết đơn của nhóm ), tạo thành nhóm carboxyl .
Kết luận: So với alkane cùng số nguyên tử carbon, phân tử acetic acid có thêm nguyên tố oxygen và có nhóm carboxyl (nhóm chức của acid) liên kết trực tiếp với nguyên tử carbon.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.