Sách giáo khoa Khoa học tự nhiên 9

Giải Câu hỏi 1 trang 105 SGK Khoa học tự nhiên 9

Bài 22. Giới thiệu về hợp chất hữu cơ   Đã kiểm chéo

Đề bài

Em hãy cho biết trong các công thức từ (1) đến (6) trong Hình 22.2, công thức nào là công thức phân tử và công thức nào là công thức cấu tạo?

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 105 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 22.2 – Công thức phân tử và công thức cấu tạo của một số chất, gồm 6 công thức:
(1) C4H10C_4H_{10} (công thức phân tử).
(2) Công thức cấu tạo mạch thẳng của butane: H−C−C−C−C−HH-C-C-C-C-H, mỗi nguyên tử C còn lại liên kết với các nguyên tử H (hai C đầu mạch mỗi C có 3 H, hai C giữa mỗi C có 2 H).
(3) Công thức cấu tạo mạch nhánh (isobutane): mạch H−C−C−C−HH-C-C-C-H với nguyên tử C ở giữa còn liên kết thêm một nhóm CH3CH_3 (một C đính 3 H ở phía trên), các C đầu mạch mỗi C có 3 H.
(4) C2H6OC_2H_6O (công thức phân tử).
(5) Công thức cấu tạo của ethanol: H−C−C−O−HH-C-C-O-H, hai nguyên tử C mỗi C liên kết với các H (C đầu 3 H, C giữa 2 H), nhóm −O−H-O-H được tô màu đỏ.
(6) Công thức cấu tạo của dimethyl ether: H−C−O−C−HH-C-O-C-H, hai nguyên tử C liên kết qua một nguyên tử O (màu đỏ), mỗi C còn liên kết với 3 H.

Lời giải

Phân biệt: Công thức phân tử cho biết thành phần nguyên tố và số nguyên tử mỗi nguyên tố trong phân tử; còn công thức cấu tạo cho biết thứ tự và cách liên kết giữa các nguyên tử trong phân tử (thể hiện bằng các nét gạch liên kết).

Xét 6 công thức trong Hình 22.2:

- (1) C4H10C_4H_{10}: chỉ ghi số nguyên tử C và H, không thể hiện cách liên kết ⟶ công thức phân tử.
- (2) Dạng mạch thẳng của butane, có các nét gạch chỉ rõ liên kết giữa các nguyên tử C–C và C–H ⟶ công thức cấu tạo.
- (3) Dạng mạch nhánh (isobutane), cũng thể hiện đầy đủ các liên kết giữa các nguyên tử ⟶ công thức cấu tạo.
- (4) C2H6OC_2H_6O: chỉ cho biết số nguyên tử của mỗi nguyên tố ⟶ công thức phân tử.
- (5) Ethanol, biểu diễn rõ cách liên kết các nguyên tử C, H và nhóm −O−H-O-H ⟶ công thức cấu tạo.
- (6) Dimethyl ether, biểu diễn rõ hai nguyên tử C liên kết qua nguyên tử O ⟶ công thức cấu tạo.

Nhận xét thêm: Hai công thức (2) và (3) cùng ứng với một công thức phân tử C4H10C_4H_{10} (1); hai công thức (5) và (6) cùng ứng với một công thức phân tử C2H6OC_2H_6O (4). Như vậy, một công thức phân tử có thể ứng với nhiều công thức cấu tạo khác nhau.

Kết luận:
- Công thức phân tử: (1) và (4).
- Công thức cấu tạo: (2), (3), (5) và (6).

Đáp số

Công thức phân tử: (1) và (4)Công thức cấu tạo: (2), (3), (5) và (6)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.