Sách giáo khoa Khoa học tự nhiên 9

Giải Câu hỏi 2 trang 51 SGK Khoa học tự nhiên 9

Bài 10. Kính lúp   Đã kiểm chéo

Đề bài

Vẽ ảnh của vật qua kính lúp khi ngắm chừng ở cực cận.

Lời giải

Nhắc lại: Kính lúp là một thấu kính hội tụ có tiêu cự ngắn. Khi quan sát một vật nhỏ, ta đặt vật trong khoảng tiêu cự của kính (OA<OFOA < OF) để thu được ảnh ảo, cùng chiều và lớn hơn vật. "Ngắm chừng ở cực cận" nghĩa là điều chỉnh vị trí vật (hoặc kính) sao cho ảnh ảo A′B′A'B' hiện lên đúng tại điểm cực cận CCC_C của mắt, vì khi đó ảnh có kích thước biểu kiến lớn nhất mà mắt vẫn còn nhìn rõ.

a) Bố trí vẽ hình

- Vẽ thấu kính hội tụ, trục chính nằm ngang, quang tâm OO, hai tiêu điểm FF và F′F' đối xứng qua OO (OF=OF′=fOF = OF' = f).
- Đặt vật sáng ABAB vuông góc với trục chính, điểm AA nằm trên trục chính, trong khoảng từ OO đến FF (tức OA<OFOA < OF).

b) Dựng ảnh của điểm BB (dùng hai tia đặc biệt)

- Tia 1: Từ BB vẽ tia tới song song với trục chính; sau khi qua thấu kính, tia ló đi qua tiêu điểm ảnh F′F' (ở phía bên kia kính).
- Tia 2: Từ BB vẽ tia tới đi qua quang tâm OO; tia này truyền thẳng, không đổi phương.

Vì vật nằm trong khoảng tiêu cự nên hai tia ló không cắt nhau ở phía sau kính mà loe ra (phân kì). Ta phải kéo dài hai tia ló về phía sau (phía đặt vật); phần kéo dài (vẽ bằng nét đứt) cắt nhau tại điểm B′B'. Đó là ảnh ảo của BB.

c) Hoàn thiện ảnh A′B′A'B'

- Từ B′B' hạ đường vuông góc xuống trục chính, chân đường vuông góc là A′A'.
- A′B′A'B' chính là ảnh của vật ABAB: là ảnh ảo, cùng chiều với vật, lớn hơn vật, nằm cùng phía với vật và xa kính hơn vật (OA′>OAOA' > OA).

d) Điều kiện ngắm chừng ở cực cận

Đặt mắt sát sau kính lúp. Điều chỉnh để ảnh ảo A′B′A'B' nằm đúng tại điểm cực cận CCC_C của mắt (với mắt bình thường OCC≈25 cmOC_C \approx 25\ \text{cm}). Khi đó mắt nhìn ảnh A′B′A'B' dưới góc trông lớn nhất mà vẫn điều tiết được, nên nhìn vật rõ và to nhất.

*(Đường truyền ánh sáng thật là các tia ló đi tới mắt; ảnh A′B′A'B' và hai đoạn kéo dài vẽ bằng nét đứt vì là ảnh ảo.)*

Đáp số

Ảnh A′B′A'B' là ảnh ảo, cùng chiều và lớn hơn vật, nằm cùng phía với vật, dựng bằng hai tia ló kéo dài về phía sau kính; khi ngắm chừng ở cực cận thì A′B′A'B' hiện tại điểm cực cận CCC_C của mắt

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.