Sách giáo khoa Khoa học tự nhiên 9

Giải Câu hỏi trang 41 SGK Khoa học tự nhiên 9

Bài 8. Thấu kính   Đã kiểm

Đề bài

Hãy chỉ ra đâu là trục chính, quang tâm, tiêu điểm chính của các thấu kính trong Hình 8.3.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 41 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình gồm hai ảnh chụp thí nghiệm a) và b), mỗi ảnh có một nguồn sáng (hộp đèn) đặt bên trái phát ra ba chùm (tia) sáng hẹp màu đỏ, song song với nhau và song song với trục chính nằm ngang, chiếu tới một thấu kính đặt thẳng đứng ở giữa.

a) Thấu kính hội tụ (rìa mỏng, phần giữa dày, dạng hai mặt lồi): sau khi đi qua thấu kính, ba tia sáng ló bị lệch và hội tụ lại, cắt nhau tại một điểm nằm trên trục chính ở phía bên phải thấu kính. Tia sáng đi giữa (trùng trục chính, qua tâm thấu kính) truyền thẳng không đổi hướng; hai tia còn lại ở phía trên và phía dưới bị gãy khúc hướng vào trục chính và gặp nhau tại điểm hội tụ.

b) Thấu kính phân kì (rìa dày, phần giữa mỏng, dạng hai mặt lõm): sau khi đi qua thấu kính, ba tia sáng ló loe rộng ra (phân kì), tách xa nhau dần về phía bên phải. Tia sáng đi giữa (qua tâm thấu kính) truyền thẳng; tia phía trên lệch lên trên, tia phía dưới lệch xuống dưới, các đường kéo dài ngược của chúng gặp nhau tại một điểm ảo trên trục chính ở phía bên trái thấu kính.

Lời giải

Dựa vào kết quả thí nghiệm quan sát được trong Hình 8.3, ta nhận diện từng yếu tố của mỗi thấu kính như sau:

a) Thấu kính hội tụ

- Trục chính: Là đường thẳng nằm ngang đi qua chính giữa thấu kính. Trong hình, trục chính trùng với tia sáng ở giữa — tia này đi qua tâm thấu kính và truyền thẳng, không bị lệch hướng. Đó cũng là trục đối xứng trên–dưới của toàn bộ ảnh thí nghiệm.

- Quang tâm OO: Là điểm nằm chính giữa thấu kính, trên trục chính. Mọi tia sáng đi qua quang tâm đều truyền thẳng, không đổi hướng (thể hiện rõ qua tia sáng giữa trong hình).

- Tiêu điểm chính FF: Là điểm nằm trên trục chính ở phía bên phải thấu kính (phía chùm tia ló). Chùm ba tia sáng tới song song với trục chính, sau khi khúc xạ qua thấu kính hội tụ thì cắt nhau (hội tụ) tại điểm này. Vì ánh sáng thực sự đi qua điểm đó nên FF là tiêu điểm thật.

b) Thấu kính phân kì

- Trục chính: Là đường thẳng nằm ngang đi qua chính giữa thấu kính, trùng với tia sáng giữa truyền thẳng không đổi hướng.

- Quang tâm OO: Là điểm chính giữa thấu kính trên trục chính, nơi tia sáng đi qua không bị bẻ hướng.

- Tiêu điểm chính FF: Là điểm nằm trên trục chính ở phía bên trái thấu kính (cùng phía với chùm tia tới). Sau khi qua thấu kính phân kì, các tia ló loe rộng ra (phân kì); nếu kéo dài ngược chiều các tia ló này về phía trái, chúng gặp nhau tại một điểm trên trục chính — đó chính là tiêu điểm chính. Vì ánh sáng không thực sự đi qua điểm đó nên FF là tiêu điểm ảo.

Đáp số

a) Thấu kính hội tụ — Trục chính: đường thẳng nằm ngang qua tâm thấu kính (trùng tia giữa đi thẳng); Quang tâm O: điểm giữa thấu kính trên trục chính; Tiêu điểm chính F: điểm hội tụ của ba tia ló nằm trên trục chính ở phía bên phải thấu kính (tiêu điểm thật).b) Thấu kính phân kì — Trục chính: đường thẳng nằm ngang qua tâm thấu kính (trùng tia giữa đi thẳng); Quang tâm O: điểm giữa thấu kính trên trục chính; Tiêu điểm chính F: giao điểm của đường kéo dài ngược chiều các tia ló, nằm trên trục chính ở phía bên trái thấu kính (tiêu điểm ảo).

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.