Sách giáo khoa Khoa học tự nhiên 9

Giải Câu hỏi trang 30 SGK Khoa học tự nhiên 9

Bài 6. Phản xạ toàn phần   Đã kiểm chéo

Đề bài

Xét sự truyền sáng từ bản bán trụ thuỷ tinh ra không khí, khi góc tới bằng 41∘41^\circ, ta quan sát được đồng thời tia phản xạ và tia khúc xạ với góc khúc xạ gần bằng 90∘90^\circ như hình bên. Theo em, khi góc tới tiếp tục tăng lên tới giá trị 60∘60^\circ thì tia sáng sẽ truyền như thế nào?

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 30 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Ảnh chụp thí nghiệm: một bản bán trụ thuỷ tinh đặt trên tấm nhựa in vòng tròn chia độ (thước đo góc). Một chùm sáng từ đèn chiếu tới mặt phẳng của bản bán trụ với góc tới 41°; tại mặt phân cách thuỷ tinh - không khí quan sát thấy đồng thời tia phản xạ và tia khúc xạ, tia khúc xạ ló ra gần như sát mặt phân cách (góc khúc xạ gần 90°).

Lời giải

Phân tích hiện tượng.

Ánh sáng truyền từ thuỷ tinh (môi trường chiết quang hơn) ra không khí (môi trường chiết quang kém hơn). Khi đi từ môi trường chiết quang hơn sang môi trường chiết quang kém hơn, tia khúc xạ bị lệch xa pháp tuyến, nên góc khúc xạ luôn lớn hơn góc tới.

Theo đề, khi góc tới bằng 41∘41^\circ thì góc khúc xạ đã gần bằng 90∘90^\circ, nghĩa là tia khúc xạ gần như đi sát mặt phân cách. Như vậy góc tới 41∘41^\circ chính là (xấp xỉ) góc tới hạn ithi_{th} — góc tới ứng với góc khúc xạ bằng 90∘90^\circ. Với góc tới này ta vẫn còn quan sát được đồng thời cả tia phản xạ và tia khúc xạ.

Khi tăng góc tới lên 60∘60^\circ.

Vì 60∘>41∘≈ith60^\circ > 41^\circ \approx i_{th}, tức góc tới đã lớn hơn góc tới hạn. Khi góc tới lớn hơn góc tới hạn thì không còn tia khúc xạ ló ra không khí nữa; toàn bộ ánh sáng bị phản xạ trở lại môi trường thuỷ tinh. Đây là hiện tượng phản xạ toàn phần.

Kết luận.

Khi góc tới tăng tới 60∘60^\circ, tại mặt phân cách thuỷ tinh - không khí xảy ra hiện tượng phản xạ toàn phần: tia khúc xạ biến mất, toàn bộ chùm sáng bị phản xạ ngược trở lại trong khối thuỷ tinh (tuân theo định luật phản xạ ánh sáng, góc phản xạ bằng góc tới và bằng 60∘60^\circ).

Đáp số

Xảy ra phản xạ toàn phần: không còn tia khúc xạ, toàn bộ ánh sáng phản xạ trở lại thuỷ tinh (vì góc tới 60∘60^\circ lớn hơn góc tới hạn ≈41∘\approx 41^\circ).

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.