Sách giáo khoa Khoa học tự nhiên 8

Giải Thí nghiệm trang 65 SGK Khoa học tự nhiên 8

Bài 15. Áp suất trên một bề mặt   Đã kiểm chéo

Đề bài

Chuẩn bị: Hai khối sắt giống nhau có dạng hình hộp chữ nhật; một khay nhựa hoặc thuỷ tinh trong suốt đựng bột mịn.

Tiến hành:

– Bố trí thí nghiệm lần lượt theo Hình 15.2 a, b, c.

– Quan sát độ lún của khối sắt xuống bột mịn ứng với mỗi trường hợp a, b, c.

– So sánh độ lớn của áp lực, diện tích bị ép, độ lún của khối sắt xuống bột mịn của trường hợp a với trường hợp b, của trường hợp a với trường hợp c. Chọn dấu "=", ">", "<" vào vị trí dấu "..." thích hợp để hoàn thành vào vở theo mẫu Bảng 15.1.

Bảng 15.1. Kết quả thí nghiệm

| Áp lực (F) | Diện tích bị ép (S) | Độ lún (h) |
| --- | --- | --- |
| Fb…FaF_b \ldots F_a | Sb…SaS_b \ldots S_a | hb…hah_b \ldots h_a |
| Fc…FaF_c \ldots F_a | Sc…SaS_c \ldots S_a | hc…hah_c \ldots h_a |

Từ kết quả thí nghiệm trên có thể rút ra nhận xét gì về các yếu tố ảnh hưởng tới độ lún.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 65 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 15.2 gồm ba khay đựng bột mịn, mỗi khay đặt khối sắt hình hộp chữ nhật theo một cách khác nhau.

a) Một khối sắt đặt nằm ngang (mặt đáy lớn tiếp xúc bột), lún xuống ít.

b) Hai khối sắt giống nhau xếp chồng lên nhau cùng đặt nằm ngang (diện tích tiếp xúc bằng trường hợp a nhưng áp lực gấp đôi), lún xuống sâu hơn.

c) Một khối sắt đặt dựng đứng trên mặt đáy nhỏ (áp lực bằng trường hợp a nhưng diện tích tiếp xúc nhỏ hơn), lún xuống sâu nhất.

Lời giải

Phân tích thí nghiệm

Gọi FF là áp lực (trọng lượng khối sắt ép lên bột mịn), SS là diện tích bị ép (diện tích mặt khối sắt tiếp xúc với bột), hh là độ lún của khối sắt xuống bột mịn.

a) So sánh trường hợp b với trường hợp a

- Trường hợp b có hai khối sắt giống nhau xếp chồng lên nhau, còn trường hợp a chỉ có một khối, nên áp lực của b gấp đôi a: Fb>FaF_b > F_a.
- Hai khối đặt nằm ngang như a nên mặt tiếp xúc với bột là như nhau: Sb=SaS_b = S_a.
- Quan sát thấy ở b khối sắt lún xuống sâu hơn: hb>hah_b > h_a.

b) So sánh trường hợp c với trường hợp a

- Trường hợp c vẫn chỉ có một khối sắt như a, trọng lượng không đổi nên áp lực bằng nhau: Fc=FaF_c = F_a.
- Ở c khối sắt đặt dựng đứng trên mặt đáy nhỏ, diện tích tiếp xúc nhỏ hơn khi đặt nằm ngang: Sc<SaS_c < S_a.
- Quan sát thấy ở c khối sắt lún xuống sâu nhất: hc>hah_c > h_a.

Bảng 15.1. Kết quả thí nghiệm

| Áp lực (F) | Diện tích bị ép (S) | Độ lún (h) |
| --- | --- | --- |
| Fb>FaF_b > F_a | Sb=SaS_b = S_a | hb>hah_b > h_a |
| Fc=FaF_c = F_a | Sc<SaS_c < S_a | hc>hah_c > h_a |

Nhận xét về các yếu tố ảnh hưởng tới độ lún

- So sánh b với a: khi diện tích bị ép không đổi (Sb=SaS_b = S_a), nếu áp lực càng lớn (Fb>FaF_b > F_a) thì độ lún càng sâu (hb>hah_b > h_a). Vậy độ lún tăng khi áp lực tăng (diện tích bị ép giữ nguyên).
- So sánh c với a: khi áp lực không đổi (Fc=FaF_c = F_a), nếu diện tích bị ép càng nhỏ (Sc<SaS_c < S_a) thì độ lún càng sâu (hc>hah_c > h_a). Vậy độ lún tăng khi diện tích bị ép giảm (áp lực giữ nguyên).

Kết luận: Độ lún của khối sắt xuống bột mịn (đặc trưng cho tác dụng của áp lực) phụ thuộc vào hai yếu tố là độ lớn của áp lực và diện tích bị ép. Áp lực càng lớn và diện tích bị ép càng nhỏ thì độ lún càng sâu.

Đáp số

b với a: Fb>FaF_b > F_a; Sb=SaS_b = S_a; hb>hah_b > h_ac với a: Fc=FaF_c = F_a; Sc<SaS_c < S_a; hc>hah_c > h_aĐộ lún càng lớn khi áp lực càng lớn và diện tích bị ép càng nhỏ

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.