Sách giáo khoa Hoá học 12

Giải Hoạt động trang 139 SGK Hoá học 12

Sơ lược về phức chất và sự tạo thành phức chất của ion kim loại chuyển tiếp   Đã kiểm chéo

Đề bài

Thí nghiệm: Sự tạo thành phức chất của Cu2+Cu^{2+}

Chuẩn bị:
Hoá chất: dung dịch CuSO4CuSO_4 5%, dung dịch NaOH 10%, dung dịch NH3NH_3 10%, dung dịch HCl đặc.
Dụng cụ: ống nghiệm.

Tiến hành:

a) Cho khoảng 1 mL dung dịch CuSO4CuSO_4 5% vào ống nghiệm (1). Cho tiếp 3 giọt dung dịch NaOH 10% vào ống nghiệm, lắc đều. Nhỏ từ từ dung dịch NH3NH_3 10% vào ống nghiệm, vừa nhỏ vừa lắc đều đến khi kết tủa tan hoàn toàn.

b) Cho khoảng 1 mL dung dịch CuSO4CuSO_4 5% vào ống nghiệm (2). Nhỏ từ từ dung dịch HCl đặc vào ống nghiệm, vừa nhỏ vừa lắc đều đến khi dung dịch chuyển màu hoàn toàn.

Quan sát hiện tượng và viết phương trình hoá học của các phản ứng xảy ra.

Lời giải

a) Ống nghiệm (1): CuSO₄ + NaOH rồi thêm NH₃

*Hiện tượng:*
- Khi nhỏ NaOH vào dung dịch CuSO4CuSO_4: xuất hiện kết tủa màu xanh của Cu(OH)2Cu(OH)_2.
- Khi nhỏ từ từ dung dịch NH3NH_3 và lắc đều: kết tủa xanh tan dần, tạo thành dung dịch màu xanh lam đậm (xanh thẫm) của phức chất [Cu(NH3)4]2+[Cu(NH_3)_4]^{2+}.

*Phương trình hoá học:*

CuSO4+2NaOH→Cu(OH)2↓+Na2SO4CuSO_4 + 2NaOH \rightarrow Cu(OH)_2\downarrow + Na_2SO_4

Cu(OH)2+4NH3→[Cu(NH3)4](OH)2Cu(OH)_2 + 4NH_3 \rightarrow [Cu(NH_3)_4](OH)_2

(hay viết theo ion: Cu(OH)2+4NH3→[Cu(NH3)4]2++2OH−Cu(OH)_2 + 4NH_3 \rightarrow [Cu(NH_3)_4]^{2+} + 2OH^-)

Trong dung dịch CuSO4CuSO_4, ion Cu2+Cu^{2+} tồn tại ở dạng phức aqua [Cu(H2O)6]2+[Cu(H_2O)_6]^{2+} màu xanh. Phân tử NH3NH_3 là phối tử mạnh hơn H2OH_2O nên thay thế các phân tử nước, tạo phức amine [Cu(NH3)4]2+[Cu(NH_3)_4]^{2+} bền, có màu xanh lam đậm đặc trưng.

b) Ống nghiệm (2): CuSO₄ + HCl đặc

*Hiện tượng:* Khi nhỏ từ từ dung dịch HCl đặc (dư ion Cl−Cl^-) vào dung dịch CuSO4CuSO_4 và lắc đều, dung dịch chuyển từ màu xanh sang màu vàng (có thể qua màu lục trung gian) của phức chất [CuCl4]2−[CuCl_4]^{2-}.

*Phương trình hoá học:*

[Cu(H2O)6]2++4Cl−⇌[CuCl4]2−+6H2O[Cu(H_2O)_6]^{2+} + 4Cl^- \rightleftharpoons [CuCl_4]^{2-} + 6H_2O

Ở đây, phối tử Cl−Cl^- (do HCl đặc cung cấp với nồng độ lớn) thay thế các phân tử nước trong phức aqua màu xanh [Cu(H2O)6]2+[Cu(H_2O)_6]^{2+}, tạo thành phức chloride [CuCl4]2−[CuCl_4]^{2-} màu vàng.

Đáp số

Tạo kết tủa xanh Cu(OH)2Cu(OH)_2, sau đó tan tạo dung dịch xanh lam đậm của phức [Cu(NH3)4]2+[Cu(NH_3)_4]^{2+}Dung dịch chuyển từ xanh sang vàng do tạo phức [CuCl4]2−[CuCl_4]^{2-}

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.