Sách giáo khoa Hoá học 12

Giải Hoạt động 2 trang 130 SGK Hoá học 12

Bài 27. Đại cương về kim loại chuyển tiếp   Đã kiểm

Đề bài

a) Tra cứu Bảng 24.2, Bảng 25.2 và Bảng 27.2 để hoàn thành các thông số vật lí của K, Ca, Fe, Cu vào vở theo mẫu bảng sau:

| Kim loại | K | Ca | Fe | Cu |
|---|---|---|---|---|
| Nhiệt độ nóng chảy (°C) | ? | ? | ? | ? |
| Khối lượng riêng (g/cm³) | ? | ? | ? | ? |
| Độ dẫn điện ở 20 °C (Hg = 1) | 13,3 | 28,5 | ? | ? |
| Độ cứng (kim cương = 10) | 0,4 | 1,75 | ? | ? |

b) So sánh sự khác biệt về các thông số vật lí trên giữa Fe, Cu (kim loại chuyển tiếp dãy thứ nhất) với K, Ca (kim loại họ s).

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 130 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Bảng 27.2: Một số thông số vật lí của kim loại chuyển tiếp dãy thứ nhất

| Thông số | Sc | Ti | V | Cr | Mn | Fe | Co | Ni | Cu |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nhiệt độ nóng chảy (°C) | 1 541 | 1 668 | 1 917 | 1 907 | 1 244 | 1 535 | 1 494 | 1 453 | 1 084 |
| Khối lượng riêng (g/cm³) | 2,98 | 4,50 | 6,11 | 7,15 | 7,21 | 7,86 | 8,90 | 8,91 | 8,96 |
| Độ dẫn điện ở 20 °C (Hg = 1) | 1,7 | 2,3 | 4,9 | 7,7 | 0,7 | 10 | 15,4 | 13,8 | 57,1 |
| Độ dẫn nhiệt ở 25 °C (Hg = 1) | 1,9 | 2,6 | 3,7 | 11,3 | 0,9 | 9,7 | 12,0 | 11,0 | 48,3 |
| Độ cứng (kim cương = 10) | – | 6 | 7 | 8,5 | 6 | 4 | 5 | 4 | 3 |

Bảng mẫu cần hoàn thành cho K, Ca, Fe, Cu với 4 chỉ tiêu: Nhiệt độ nóng chảy (°C), Khối lượng riêng (g/cm³), Độ dẫn điện ở 20 °C (Hg = 1), Độ cứng (kim cương = 10). Dữ liệu đã cho sẵn trong bảng mẫu: K có độ dẫn điện 13,3 và độ cứng 0,4; Ca có độ dẫn điện 28,5 và độ cứng 1,75; các ô còn lại là dấu ?.

Bảng 24.2: Một số thông số vật lí của kim loại nhóm IA

| Kim loại | Nhiệt độ nóng chảy (°C) | Nhiệt độ sôi (°C) | Khối lượng riêng (g/cm³) | Độ cứng |
|---|---|---|---|---|
| Li | 180,5 | 1341 | 0,534 | 0,6 |
| Na | 97,8 | 881 | 0,968 | 0,5 |
| K | 63,4 | 759 | 0,89 | 0,4 |
| Rb | 39,3 | 691 | 1,532 | 0,3 |
| Cs | 28,4 | 668 | 1,878 | 0,2 |

Bảng 25.2: Một số thông số vật lí của kim loại nhóm IIA

| Kim loại | Nhiệt độ nóng chảy (°C) | Nhiệt độ sôi (°C) | Khối lượng riêng (g/cm³) |
|---|---|---|---|
| Be | 1 287 | 2 467 | 1,85 |
| Mg | 651 | 1 100 | 1,74 |
| Ca | 842 | 1 484 | 1,55 |
| Sr | 757 | 1 366 | 2,64 |
| Ba | 727 | 1 845 | 3,51 |

Lời giải

## a) Hoàn thành bảng thông số vật lí

Tra cứu số liệu từ ba bảng trong SGK:

K (nhóm IA — Bảng 24.2): nhiệt độ nóng chảy 63,4 ∘C63{,}4\ ^\circ\text{C}; khối lượng riêng 0,89 g/cm30{,}89\ \text{g/cm}^3; độ dẫn điện (đã cho) 13,313{,}3; độ cứng (đã cho) 0,40{,}4.

Ca (nhóm IIA — Bảng 25.2): nhiệt độ nóng chảy 842 ∘C842\ ^\circ\text{C}; khối lượng riêng 1,55 g/cm31{,}55\ \text{g/cm}^3; độ dẫn điện (đã cho) 28,528{,}5; độ cứng (đã cho) 1,751{,}75.

Fe (kim loại chuyển tiếp — Bảng 27.2): nhiệt độ nóng chảy 1 535 ∘C1\,535\ ^\circ\text{C}; khối lượng riêng 7,86 g/cm37{,}86\ \text{g/cm}^3; độ dẫn điện 1010; độ cứng 44.

Cu (kim loại chuyển tiếp — Bảng 27.2): nhiệt độ nóng chảy 1 084 ∘C1\,084\ ^\circ\text{C}; khối lượng riêng 8,96 g/cm38{,}96\ \text{g/cm}^3; độ dẫn điện 57,157{,}1; độ cứng 33.

Bảng hoàn chỉnh:

| Kim loại | K | Ca | Fe | Cu |
|---|---|---|---|---|
| Nhiệt độ nóng chảy (°C) | 63,4 | 842 | 1 535 | 1 084 |
| Khối lượng riêng (g/cm³) | 0,89 | 1,55 | 7,86 | 8,96 |
| Độ dẫn điện ở 20 °C (Hg = 1) | 13,3 | 28,5 | 10 | 57,1 |
| Độ cứng (kim cương = 10) | 0,4 | 1,75 | 4 | 3 |

---

##

b) So sánh thông số vật lí của Fe, Cu (kim loại chuyển tiếp dãy thứ nhất) với K, Ca (kim loại họ s)

1. Nhiệt độ nóng chảy: Fe (1 535 ∘C1\,535\ ^\circ\text{C}) và Cu (1 084 ∘C1\,084\ ^\circ\text{C}) cao hơn nhiều so với K (63,4 ∘C63{,}4\ ^\circ\text{C}) và Ca (842 ∘C842\ ^\circ\text{C}).

2. Khối lượng riêng: Fe (7,86 g/cm37{,}86\ \text{g/cm}^3) và Cu (8,96 g/cm38{,}96\ \text{g/cm}^3) lớn hơn hẳn so với K (0,89 g/cm30{,}89\ \text{g/cm}^3) và Ca (1,55 g/cm31{,}55\ \text{g/cm}^3). Fe, Cu là kim loại nặng, còn K, Ca là kim loại nhẹ.

3. Độ dẫn điện: Xếp theo thứ tự tăng dần:
Fe (10)<K (13,3)<Ca (28,5)<Cu (57,1).\text{Fe } (10) < \text{K } (13{,}3) < \text{Ca } (28{,}5) < \text{Cu } (57{,}1).
Cu dẫn điện tốt hơn K và Ca (tốt nhất trong bốn kim loại); nhưng Fe lại dẫn điện kém hơn cả K và Ca. Như vậy độ dẫn điện không có xu hướng đơn điệu giữa hai nhóm.

4. Độ cứng: Fe (44) và Cu (33) cứng hơn nhiều so với K (0,40{,}4) và Ca (1,751{,}75) vốn rất mềm.

Kết luận tổng quát: So với kim loại họ s (K, Ca), các kim loại chuyển tiếp dãy thứ nhất (Fe, Cu) nhìn chung có nhiệt độ nóng chảy cao hơn, khối lượng riêng lớn hơn và độ cứng lớn hơn đáng kể. Nguyên nhân là ở kim loại chuyển tiếp, ngoài electron phân lớp s còn có các electron phân lớp d tham gia vào liên kết kim loại, làm liên kết kim loại bền hơn và mạng tinh thể chặt chẽ hơn. Riêng độ dẫn điện không theo một xu hướng đơn điệu: Cu dẫn điện tốt nhất, trong khi Fe dẫn điện kém hơn cả K và Ca.

Đáp số

a) K: 63,4 °C | 0,89 g/cm³ | 13,3 | 0,4. Ca: 842 °C | 1,55 g/cm³ | 28,5 | 1,75. Fe: 1 535 °C | 7,86 g/cm³ | 10 | 4. Cu: 1 084 °C | 8,96 g/cm³ | 57,1 | 3b) Fe, Cu có nhiệt độ nóng chảy cao hơn, khối lượng riêng lớn hơn và độ cứng lớn hơn nhiều so với K, Ca; về độ dẫn điện: Cu > Ca > K > Fe, tức Cu dẫn điện tốt hơn K và Ca còn Fe dẫn điện kém hơn cả K và Ca

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.