Sách giáo khoa Hoá học 12

Giải Thí nghiệm trang 122 SGK Hoá học 12

Nguyên tố nhóm IIA   Đã kiểm chéo

Đề bài

Thí nghiệm: Phân biệt từng ion riêng rẽ Ca2+Ca^{2+}, Ba2+Ba^{2+}, SO42−SO_4^{2-}, CO32−CO_3^{2-} trong dung dịch
Chuẩn bị:
Hoá chất: các dung dịch: CaCl2CaCl_2 1 M, BaCl2BaCl_2 1 M, Na2SO4Na_2SO_4 1 M, Na2CO3Na_2CO_3 1 M, HCl 2 M.
Dụng cụ: ống nghiệm, giá ống nghiệm.
Tiến hành:
1. Nhận biết từng ion riêng rẽ Ca2+Ca^{2+}, Ba2+Ba^{2+}, SO42−SO_4^{2-}
– Cho vào ống nghiệm (1) khoảng 1 mL dung dịch CaCl2CaCl_2 1 M, ống nghiệm (2) khoảng 1 mL dung dịch BaCl2BaCl_2 1 M, ống nghiệm (3) khoảng 1 mL Na2SO4Na_2SO_4 1 M.
– Nhỏ từ từ từng giọt dung dịch Na2SO4Na_2SO_4 1 M vào mỗi ống nghiệm (1) và ống nghiệm (2); nhỏ vài giọt dung dịch BaCl2BaCl_2 1 M vào ống nghiệm (3).
Chú ý: BaCl2BaCl_2 độc, cần tuân thủ quy tắc an toàn trong phòng thí nghiệm.
Quan sát hiện tượng xảy ra và thực hiện các yêu cầu sau:
1. Viết phương trình hoá học của các phản ứng xảy ra trong mỗi ống nghiệm.
2. Ở ống nghiệm (1) và (2), ống nào tạo kết tủa nhanh hơn? Nhiều hơn?
2. Nhận biết ion CO32−CO_3^{2-}
– Cho khoảng 1 mL dung dịch Na2CO3Na_2CO_3 1 M vào ống nghiệm, thêm tiếp khoảng 1 mL dung dịch CaCl2CaCl_2 1 M, lắc đều.
– Thêm tiếp 2 mL dung dịch HCl 2 M vào ống nghiệm, lắc đều.
Quan sát hiện tượng xảy ra và thực hiện các yêu cầu sau:
1. Viết phương trình hoá học của các phản ứng xảy ra trong thí nghiệm.
2. Nêu các hiện tượng xảy ra và giải thích.

Lời giải

## 1. Nhận biết từng ion riêng rẽ Ca2+Ca^{2+}, Ba2+Ba^{2+}, SO42−SO_4^{2-}

a) Phương trình hoá học của các phản ứng trong mỗi ống nghiệm

- Ống nghiệm (1): nhỏ Na2SO4Na_2SO_4 vào CaCl2CaCl_2, xuất hiện kết tủa trắng (ít, xuất hiện chậm):

CaCl2+Na2SO4→CaSO4 ⁣↓+2NaClCaCl_2 + Na_2SO_4 \rightarrow CaSO_4\!\downarrow + 2NaCl

- Ống nghiệm (2): nhỏ Na2SO4Na_2SO_4 vào BaCl2BaCl_2, xuất hiện kết tủa trắng (nhiều, xuất hiện nhanh):

BaCl2+Na2SO4→BaSO4 ⁣↓+2NaClBaCl_2 + Na_2SO_4 \rightarrow BaSO_4\!\downarrow + 2NaCl

- Ống nghiệm (3): nhỏ BaCl2BaCl_2 vào Na2SO4Na_2SO_4, xuất hiện kết tủa trắng:

Na2SO4+BaCl2→BaSO4 ⁣↓+2NaClNa_2SO_4 + BaCl_2 \rightarrow BaSO_4\!\downarrow + 2NaCl

b) So sánh ống (1) và ống (2): ống nào tạo kết tủa nhanh hơn, nhiều hơn?

Ống nghiệm (2) tạo kết tủa nhanh hơn và nhiều hơn ống nghiệm (1).

Giải thích: BaSO4BaSO_4 là chất rất ít tan (độ tan rất nhỏ) nên kết tủa trắng hình thành ngay lập tức và với lượng lớn. Trong khi đó CaSO4CaSO_4 ít tan (tan nhiều hơn BaSO4BaSO_4 đáng kể), nên ở ống (1) kết tủa trắng xuất hiện chậm hơn và lượng kết tủa ít hơn. Từ nhóm IIA, độ tan của muối sulfate giảm dần nên BaSO4BaSO_4 kém tan hơn CaSO4CaSO_4.

## 2. Nhận biết ion CO32−CO_3^{2-}

a) Phương trình hoá học của các phản ứng xảy ra

- Cho CaCl2CaCl_2 vào Na2CO3Na_2CO_3, tạo kết tủa trắng CaCO3CaCO_3:

Na2CO3+CaCl2→CaCO3 ⁣↓+2NaClNa_2CO_3 + CaCl_2 \rightarrow CaCO_3\!\downarrow + 2NaCl

- Thêm dung dịch HCl, kết tủa tan, có khí thoát ra:

CaCO3+2HCl→CaCl2+CO2 ⁣↑+H2OCaCO_3 + 2HCl \rightarrow CaCl_2 + CO_2\!\uparrow + H_2O

(Nếu Na2CO3Na_2CO_3 còn dư thì cũng phản ứng với HCl: Na2CO3+2HCl→2NaCl+CO2 ⁣↑+H2ONa_2CO_3 + 2HCl \rightarrow 2NaCl + CO_2\!\uparrow + H_2O.)

b) Các hiện tượng xảy ra và giải thích

- Khi thêm CaCl2CaCl_2 vào Na2CO3Na_2CO_3: xuất hiện kết tủa trắng. Đó là do ion Ca2+Ca^{2+} kết hợp với ion CO32−CO_3^{2-} tạo thành CaCO3CaCO_3 không tan: Ca2++CO32−→CaCO3 ⁣↓Ca^{2+} + CO_3^{2-} \rightarrow CaCO_3\!\downarrow.

- Khi thêm dung dịch HCl: kết tủa trắng tan dần và có bọt khí (sủi bọt) thoát ra. Đó là do CaCO3CaCO_3 tác dụng với axit HCl tạo muối tan CaCl2CaCl_2 và giải phóng khí CO2CO_2 (khí không màu). Khí CO2CO_2 thoát ra chính là dấu hiệu đặc trưng nhận biết ion CO32−CO_3^{2-}.

Đáp số

Ống (1): CaCl2+Na2SO4→CaSO4↓+2NaClCaCl_2 + Na_2SO_4 \rightarrow CaSO_4\downarrow + 2NaCl; Ống (2): BaCl2+Na2SO4→BaSO4↓+2NaClBaCl_2 + Na_2SO_4 \rightarrow BaSO_4\downarrow + 2NaCl; Ống (3): Na2SO4+BaCl2→BaSO4↓+2NaClNa_2SO_4 + BaCl_2 \rightarrow BaSO_4\downarrow + 2NaClỐng (2) tạo kết tủa nhanh hơn và nhiều hơn (vì BaSO4BaSO_4 rất ít tan, còn CaSO4CaSO_4 ít tan)Na2CO3+CaCl2→CaCO3↓+2NaClNa_2CO_3 + CaCl_2 \rightarrow CaCO_3\downarrow + 2NaCl; CaCO3+2HCl→CaCl2+CO2↑+H2OCaCO_3 + 2HCl \rightarrow CaCl_2 + CO_2\uparrow + H_2OThêm CaCl2CaCl_2: kết tủa trắng CaCO3CaCO_3; thêm HCl: kết tủa tan, sủi bọt khí CO2CO_2 không màu

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.