Sách giáo khoa Hoá học 12

Giải Thí nghiệm trang 22 SGK Hoá học 12

Bài 3. Glucose và fructose   Đã kiểm

Đề bài

Thí nghiệm: Tính chất aldehyde của glucose

Chuẩn bị:
Hoá chất: dung dịch CuSO4_4 5%, dung dịch NaOH 10%, dung dịch AgNO3_3 1%, dung dịch ammonia 5%, nước bromine loãng, dung dịch glucose 2%, nước nóng.
Dụng cụ: ống nghiệm, cốc thuỷ tinh, đèn cồn.

Tiến hành:
1. Oxi hoá glucose bằng Cu(OH)2_2:
– Cho khoảng 2 mL dung dịch NaOH 10% vào ống nghiệm. Sau đó, thêm khoảng 0,5 mL dung dịch CuSO4_4 5% vào, lắc nhẹ.
– Cho tiếp khoảng 3 mL dung dịch glucose 2% vào ống nghiệm và lắc đều.
– Đun nóng ống nghiệm bằng ngọn lửa đèn cồn trong vài phút.
2. Phản ứng của glucose với thuốc thử Tollens:
– Cho khoảng 2 mL dung dịch AgNO3_3 1% vào ống nghiệm, thêm từ từ dung dịch ammonia 5%, lắc đều đến khi kết tủa tan hết. Dung dịch thu được là thuốc thử Tollens.
– Thêm vào ống nghiệm khoảng 2 mL dung dịch glucose 2%, lắc đều. Sau đó, ngâm ống nghiệm vào cốc thuỷ tinh chứa nước nóng trong vài phút.
3. Phản ứng của glucose với nước bromine
– Cho khoảng 1 mL nước bromine loãng vào ống nghiệm.
– Thêm tiếp từ từ 2 mL dung dịch glucose 2%, lắc đều.
Quan sát và mô tả hiện tượng xảy ra trong mỗi ống nghiệm, giải thích và viết phương trình hoá học.

Lời giải

## Thí nghiệm: Tính chất aldehyde của glucose

Glucose ở dạng mạch hở có công thức cấu tạo CH2OH[CHOH]4CHOCH_2OH[CHOH]_4CHO, trong phân tử có một nhóm chức aldehyde −CHO-CHO và nhiều nhóm −OH-OH liền kề. Nhóm −CHO-CHO làm cho glucose có tính khử đặc trưng của aldehyde: bị oxi hoá bởi Cu(OH)2Cu(OH)_2 (trong môi trường kiềm, đun nóng), bởi thuốc thử Tollens và bởi nước bromine.

### 1. Oxi hoá glucose bằng Cu(OH)2Cu(OH)_2

Hiện tượng: Khi cho dung dịch CuSO4CuSO_4 vào dung dịch NaOHNaOH xuất hiện kết tủa màu xanh của Cu(OH)2Cu(OH)_2. Thêm dung dịch glucose vào, lắc đều thì kết tủa tan, tạo dung dịch phức màu xanh lam (vì glucose có nhiều nhóm −OH-OH liền kề hoà tan được Cu(OH)2Cu(OH)_2 ở nhiệt độ thường). Khi đun nóng, xuất hiện kết tủa màu đỏ gạch của Cu2OCu_2O.

Giải thích: Trong môi trường kiềm và khi đun nóng, nhóm −CHO-CHO của glucose bị Cu(OH)2Cu(OH)_2 oxi hoá thành nhóm carboxylate −COONa-COONa (muối sodium gluconate); đồng thời Cu(II)Cu(II) bị khử thành Cu(I)Cu(I) trong Cu2OCu_2O màu đỏ gạch.

Phương trình hoá học:

CuSO4+2NaOH→Cu(OH)2↓+Na2SO4CuSO_4 + 2NaOH \rightarrow Cu(OH)_2\downarrow + Na_2SO_4

CH2OH[CHOH]4CHO+2Cu(OH)2+NaOH→t∘CH2OH[CHOH]4COONa+Cu2O↓+3H2OCH_2OH[CHOH]_4CHO + 2Cu(OH)_2 + NaOH \xrightarrow{t^\circ} CH_2OH[CHOH]_4COONa + Cu_2O\downarrow + 3H_2O

### 2. Phản ứng của glucose với thuốc thử Tollens (phản ứng tráng bạc)

Hiện tượng: Khi nhỏ từ từ dung dịch ammonia vào dung dịch AgNO3AgNO_3, ban đầu có kết tủa, sau đó kết tủa tan hết tạo dung dịch trong suốt (thuốc thử Tollens). Thêm glucose rồi ngâm ống nghiệm trong nước nóng, sau một thời gian thấy có lớp bạc kim loại sáng bám trên thành ống nghiệm.

Giải thích: Nhóm −CHO-CHO của glucose bị thuốc thử Tollens oxi hoá thành nhóm −COONH4-COONH_4 (muối ammonium gluconate); đồng thời Ag+Ag^+ (trong phức [Ag(NH3)2]+[Ag(NH_3)_2]^+) bị khử thành AgAg kim loại bám trên thành ống nghiệm.

Phương trình hoá học:

2AgNO3+2NH3+H2O→Ag2O↓+2NH4NO32AgNO_3 + 2NH_3 + H_2O \rightarrow Ag_2O\downarrow + 2NH_4NO_3

Ag2O+4NH3+H2O→2[Ag(NH3)2]OHAg_2O + 4NH_3 + H_2O \rightarrow 2[Ag(NH_3)_2]OH

CH2OH[CHOH]4CHO+2[Ag(NH3)2]OH→t∘CH2OH[CHOH]4COONH4+2Ag↓+3NH3+H2OCH_2OH[CHOH]_4CHO + 2[Ag(NH_3)_2]OH \xrightarrow{t^\circ} CH_2OH[CHOH]_4COONH_4 + 2Ag\downarrow + 3NH_3 + H_2O

### 3. Phản ứng của glucose với nước bromine

Hiện tượng: Khi thêm dung dịch glucose vào nước bromine và lắc đều, màu của nước bromine nhạt dần rồi mất màu.

Giải thích: Nhóm −CHO-CHO của glucose bị nước bromine oxi hoá thành nhóm −COOH-COOH (tạo gluconic acid); đồng thời Br2Br_2 bị khử nên nước bromine mất màu. Phản ứng này dùng để phân biệt glucose với fructose (fructose không làm mất màu nước bromine).

Phương trình hoá học:

CH2OH[CHOH]4CHO+Br2+H2O→CH2OH[CHOH]4COOH+2HBrCH_2OH[CHOH]_4CHO + Br_2 + H_2O \rightarrow CH_2OH[CHOH]_4COOH + 2HBr

Kết luận: Cả ba thí nghiệm đều chứng minh glucose có tính khử đặc trưng của aldehyde nhờ nhóm −CHO-CHO.

Đáp số

Xuất hiện kết tủa xanh Cu(OH)2Cu(OH)_2, đun nóng cho kết tủa đỏ gạch Cu2OCu_2O; glucose bị oxi hoá thành muối sodium gluconate CH2OH[CHOH]4COONaCH_2OH[CHOH]_4COONaCó lớp bạc (Ag) sáng bám thành ống nghiệm (phản ứng tráng bạc); tạo ammonium gluconate CH2OH[CHOH]4COONH4CH_2OH[CHOH]_4COONH_4 và 2Ag2AgNước bromine mất màu; glucose bị oxi hoá thành gluconic acid CH2OH[CHOH]4COOHCH_2OH[CHOH]_4COOH

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.