Sách giáo khoa Hoá học 11

Giải Hoạt động trang 23 SGK Hoá học 11

Bài 2. Cân bằng trong dung dịch nước   Đã kiểm

Đề bài

Làm chất chỉ thị màu từ hoa đậu biếc/bắp cải tím

Chuẩn bị:
– Hoa đậu biếc (khoảng 50

g) hoặc bắp cải tím thái nhỏ (khoảng 100 g).
– Cốc thuỷ tinh 250 mL, nước sôi, đũa thuỷ tinh, lưới/vải lọc.
– Các cốc (đã được dán nhãn) đựng giấm ăn, nước C sủi, nước rửa bát, nước soda, nước muối.
– Giấy pH hoặc máy đo pH.

Tiến hành:
– Ngâm khoảng 50 g hoa đậu biếc/100 g bắp cải tím đã được chuẩn bị vào 100 mL nước sôi trong khoảng 10 phút. Lọc bằng lưới lọc hoặc vải lọc, thu được dung dịch. Dung dịch này được sử dụng làm chất chỉ thị.
– Dùng máy đo pH (hoặc giấy pH) xác định pH của các dung dịch.
– Cho vài giọt chất chỉ thị lần lượt vào các dung dịch: giấm ăn, nước C sủi, nước rửa bát, nước soda, nước muối và khuấy đều. Quan sát sự đổi màu của các dung dịch.

Hoàn thành thông tin theo mẫu bảng sau vào vở:

| | Giấm ăn | Nước C sủi | Nước rửa bát | Nước soda | Nước muối |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| pH | ? | ? | ? | ? | ? |
| Màu của chất chỉ thị | ? | ? | ? | ? | ? |
| Môi trường acid/base | ? | ? | ? | ? | ? |

Lời giải

## Làm chất chỉ thị màu từ hoa đậu biếc / bắp cải tím

### Cơ sở lí thuyết

Dịch chiết từ hoa đậu biếc và bắp cải tím chứa sắc tố anthocyanin – đây là chất chỉ thị acid – base tự nhiên, đổi màu theo pH của môi trường:

- Môi trường acid (pH<7pH < 7): chuyển sang đỏ – hồng (pH càng thấp màu càng đỏ).
- Môi trường trung tính (pH≈7pH \approx 7): giữ màu tím (bắp cải tím) / xanh lam (hoa đậu biếc).
- Môi trường base (pH>7pH > 7): chuyển sang xanh lam → xanh lục (pH càng cao càng ngả lục).

*(Bảng kết quả dưới đây dùng chất chỉ thị bắp cải tím làm chuẩn; nếu dùng hoa đậu biếc thì màu ở môi trường trung tính là xanh lam thay vì tím.)*

### Bảng kết quả

| | Giấm ăn | Nước C sủi | Nước rửa bát | Nước soda | Nước muối |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| pH | ≈3\approx 3 | ≈5\approx 5 | ≈9\approx 9 | ≈8\approx 8 | ≈7\approx 7 |
| Màu chất chỉ thị | đỏ | hồng | xanh lục | xanh lam | tím |
| Môi trường | acid | acid | base | base | trung tính |

### Giải thích từng dung dịch

a) Giấm ăn: thành phần chính là acetic acid CH3COOHCH_3COOH (acid yếu nhưng nồng độ khá cao ~5%):
CH3COOH⇌CH3COO−+H+CH_3COOH \rightleftharpoons CH_3COO^- + H^+
Dung dịch có pH≈3<7pH \approx 3 < 7 → môi trường acid, chất chỉ thị hoá đỏ.

b) Nước C sủi: chứa ascorbic acid (vitamin C), citric acid và CO2CO_2 hoà tan:
CO2+H2O⇌H2CO3⇌H++HCO3−CO_2 + H_2O \rightleftharpoons H_2CO_3 \rightleftharpoons H^+ + HCO_3^-
Tạo môi trường acid nhưng yếu hơn giấm, pH≈5<7pH \approx 5 < 7 → môi trường acid, chất chỉ thị hoá hồng.

c) Nước rửa bát: chứa các chất có tính kiềm nhẹ, pH≈9>7pH \approx 9 > 7 → môi trường base, chất chỉ thị hoá xanh lục.

d) Nước soda: là dung dịch NaHCO3NaHCO_3 – muối của acid yếu và base mạnh, ion HCO3−HCO_3^- bị thuỷ phân cho môi trường base yếu:
HCO3−+H2O⇌H2CO3+OH−HCO_3^- + H_2O \rightleftharpoons H_2CO_3 + OH^-
pH≈8>7pH \approx 8 > 7 → môi trường base, chất chỉ thị hoá xanh lam.

e) Nước muối: là dung dịch NaClNaCl – muối của acid mạnh (HClHCl) và base mạnh (NaOHNaOH), cả Na+Na^+ và Cl−Cl^- đều không bị thuỷ phân nên pH≈7pH \approx 7 → môi trường trung tính, chất chỉ thị giữ màu tím.

### Kết luận

Giấm ăn và nước C sủi có môi trường acid; nước rửa bát và nước soda có môi trường base; nước muối trung tính. Màu của chất chỉ thị anthocyanin biến đổi từ đỏ → hồng → tím → xanh lam → xanh lục phù hợp với pH tăng dần của các dung dịch.

*(Lưu ý: giá trị pH và sắc màu cụ thể có thể chênh lệch tuỳ mẫu sản phẩm và loại chất chỉ thị; bảng trên là kết quả tiêu biểu.)*

Đáp số

Giấm ăn: pH ≈ 3, màu đỏ, môi trường acidNước C sủi: pH ≈ 5, màu hồng, môi trường acidNước rửa bát: pH ≈ 9, màu xanh lục, môi trường baseNước soda: pH ≈ 8, màu xanh lam, môi trường baseNước muối: pH ≈ 7, màu tím, môi trường trung tính

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.