Sách giáo khoa Hoá học 11

Giải Hoạt động trang 12 SGK Hoá học 11

Bài 1. Khái niệm về cân bằng hoá học   Đã kiểm chéo

Đề bài

Nghiên cứu ảnh hưởng của nồng độ đến sự chuyển dịch cân bằng:
CH3COONa+H2O⇌CH3COOH+NaOHCH_3COONa + H_2O \rightleftharpoons CH_3COOH + NaOH

Thí nghiệm nghiên cứu ảnh hưởng của nồng độ đến sự chuyển dịch cân bằng trên được thực hiện như sau:

– Cho một vài giọt phenolphthalein vào dung dịch CH3COONaCH_3COONa, lắc đều, dung dịch có màu hồng nhạt.

– Chia dung dịch thu được vào ba ống nghiệm với thể tích gần bằng nhau. Ống nghiệm (1) để so sánh, ống nghiệm (2) thêm vài tinh thể CH3COONaCH_3COONa, ống nghiệm (3) thêm một vài giọt dung dịch CH3COOHCH_3COOH.

Quan sát sự thay đổi màu sắc của dung dịch trong các ống nghiệm (Hình 1.4) và hoàn thành vào vở theo mẫu bảng sau:

| Tác động | Hiện tượng | Chiều chuyển dịch cân bằng (thuận/nghịch) | Chiều chuyển dịch cân bằng (tăng/giảm nồng độ) |
|---|---|---|---|
| Tăng nồng độ CH3COONaCH_3COONa | ? | ? | ? |
| Tăng nồng độ CH3COOHCH_3COOH | ? | ? | ? |

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 12 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 1.4 vẽ ba ống nghiệm chứa dung dịch, minh hoạ ảnh hưởng của nồng độ đến cân bằng CH3COONa+H2O⇌CH3COOH+NaOHCH_3COONa + H_2O \rightleftharpoons CH_3COOH + NaOH. Ống nghiệm (1) ở giữa là ống đối chứng để so sánh, chứa dung dịch CH3COONaCH_3COONa + phenolphthalein có màu hồng nhạt. Ống nghiệm (2) bên trái được thêm vài tinh thể CH3COONaCH_3COONa, màu dung dịch hồng đậm hơn. Ống nghiệm (3) bên phải đang được nhỏ thêm một vài giọt dung dịch CH3COOHCH_3COOH từ ống nhỏ giọt, màu dung dịch nhạt dần gần như không màu.

Lời giải

Phân tích cân bằng:

Cân bằng khảo sát: CH3COONa+H2O⇌CH3COOH+NaOHCH_3COONa + H_2O \rightleftharpoons CH_3COOH + NaOH

NaOH sinh ra làm dung dịch có tính base, nên phenolphthalein cho màu hồng. Màu hồng càng đậm ⟹ nồng độ NaOH càng lớn ⟹ cân bằng đã chuyển dịch theo chiều thuận; màu nhạt dần ⟹ nồng độ NaOH giảm ⟹ cân bằng chuyển dịch theo chiều nghịch.

Theo nguyên lí chuyển dịch cân bằng Le Chatelier: khi tăng nồng độ một chất, cân bằng chuyển dịch theo chiều làm giảm nồng độ của chất đó.

a) Tăng nồng độ CH3COONaCH_3COONa (ống nghiệm 2 – thêm vài tinh thể CH3COONaCH_3COONa):

- CH3COONaCH_3COONa là chất tham gia (vế trái). Tăng nồng độ CH3COONaCH_3COONa ⟹ cân bằng chuyển dịch theo chiều thuận (chiều làm giảm nồng độ CH3COONaCH_3COONa), tạo thêm NaOH.
- Nồng độ NaOH tăng ⟹ dung dịch có màu hồng đậm hơn so với ống đối chứng (1).

b) Tăng nồng độ CH3COOHCH_3COOH (ống nghiệm 3 – thêm vài giọt dung dịch CH3COOHCH_3COOH):

- CH3COOHCH_3COOH là sản phẩm (vế phải). Tăng nồng độ CH3COOHCH_3COOH ⟹ cân bằng chuyển dịch theo chiều nghịch (chiều làm giảm nồng độ CH3COOHCH_3COOH), tiêu thụ bớt NaOH.
- Nồng độ NaOH giảm ⟹ dung dịch có màu nhạt dần, gần như không màu.

Hoàn thành bảng:

| Tác động | Hiện tượng | Chiều chuyển dịch cân bằng (thuận/nghịch) | Chiều chuyển dịch (tăng/giảm nồng độ) |
|---|---|---|---|
| Tăng nồng độ CH3COONaCH_3COONa | Màu hồng đậm hơn (đậm hơn ống 1) | Chiều thuận | Chiều làm giảm nồng độ CH3COONaCH_3COONa (vừa thêm) |
| Tăng nồng độ CH3COOHCH_3COOH | Màu nhạt dần, gần như không màu | Chiều nghịch | Chiều làm giảm nồng độ CH3COOHCH_3COOH (vừa thêm) |

Kết luận: Khi tăng nồng độ một chất, cân bằng luôn chuyển dịch theo chiều làm giảm nồng độ của chính chất đó (phù hợp nguyên lí Le Chatelier).

Đáp số

Tăng CH3COONaCH_3COONa: màu hồng đậm hơn → chiều thuận → chiều giảm nồng độ CH3COONaCH_3COONaTăng CH3COOHCH_3COOH: màu nhạt dần → chiều nghịch → chiều giảm nồng độ CH3COOHCH_3COOH

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.