Sách giáo khoa Địa lí 12

Giải Câu hỏi trang 106 SGK Địa lí 12

Bài 24. Khai thác thế mạnh ở Trung du và miền núi phía Bắc   Gợi ý trả lời

Đề bài

Dựa vào thông tin mục 1 và hình 24.1, 24.2, hãy:
– Chứng minh vùng Trung du và miền núi phía Bắc có thế mạnh về khai thác khoáng sản.
– Trình bày hiện trạng khai thác và chế biến khoáng sản của vùng.
– Nêu định hướng trong khai thác và chế biến khoáng sản.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 106 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hai bản đồ vùng Trung du và miền núi phía Bắc (9 tỉnh: Lai Châu, Điện Biên, Sơn La, Lào Cai, Phú Thọ, Tuyên Quang, Cao Bằng, Lạng Sơn, Thái Nguyên), phía bắc giáp Trung Quốc, phía tây giáp Lào, đông nam giáp Đồng bằng sông Hồng, nam giáp Bắc Trung Bộ.

Hình 24.1 – Bản đồ tự nhiên: nền thể hiện phân tầng địa hình (dưới 50 m đến trên 2 500 m) với nhiều dãy núi, cao nguyên (Dãy Hoàng Liên Sơn có đỉnh Phan-xi-păng, Dãy Con Voi, Cao nguyên Sơn La, Cao nguyên Mộc Châu) và các sông lớn (sông Đà, sông Thao, sông Lô, sông Gâm, sông Cầu). Trên nền đó có các kí hiệu điểm mỏ khoáng sản phân bố khắp vùng.

Hình 24.2 – Bản đồ khai thác một số thế mạnh chủ yếu năm 2024: nền thể hiện các vùng nông – lâm nghiệp (vùng rừng, vùng trồng cây công nghiệp, cây ăn quả…), các nhà máy thuỷ điện (kí hiệu ngôi sao xanh trên sông Đà và các sông khác) và nhà máy nhiệt điện (ngôi sao đỏ), cùng các điểm khai khoáng đang khai thác.

Các loại khoáng sản chính và nơi phân bố thể hiện trên hai bản đồ (trùng với thông tin mục 1):

| Khoáng sản | Nơi phân bố chính |
|---|---|
| Than (than đá, than nâu) | Lạng Sơn (mỏ Na Dương), Thái Nguyên |
| Sắt | Lào Cai, Tuyên Quang, Thái Nguyên |
| Đồng | Sơn La, Lào Cai |
| Thiếc | Cao Bằng, Tuyên Quang |
| Đất hiếm | Lai Châu |
| A-pa-tít | Lào Cai (Cam Đường) |
| Chì – kẽm | Thái Nguyên (Chợ Điền), Tuyên Quang |
| Man-gan | Cao Bằng |
| Đá vôi, đá xây dựng | nhiều tỉnh trong vùng |
| Nước khoáng | Lào Cai, Phú Thọ, Tuyên Quang |
| Vàng, ni-ken, đá quý | rải rác ở Lào Cai, Sơn La, Cao Bằng, Thái Nguyên |

Mạng lưới khai thác – chế biến gắn với giao thông (đường sắt, đường cao tốc, đường ô tô) và các cửa khẩu quốc tế giáp Trung Quốc, Lào; trong vùng có nhà máy nhiệt điện than Na Dương (Lạng Sơn, 110 MW) và An Khánh (Thái Nguyên, 120 MW). Mật độ và sự đa dạng của các kí hiệu mỏ cho thấy đây là vùng giàu tài nguyên khoáng sản bậc nhất nước ta, là cơ sở để chứng minh thế mạnh, trình bày hiện trạng và định hướng khai thác – chế biến khoáng sản.

Gợi ý trả lời

a) Chứng minh vùng Trung du và miền núi phía Bắc có thế mạnh về khai thác khoáng sản

Dựa vào hình 24.1 và 24.2, có thể thấy đây là vùng giàu tài nguyên khoáng sản bậc nhất nước ta, nổi bật ở ba điểm:

- Giàu về số lượng và đa dạng về chủng loại: vùng tập trung nhiều loại khoáng sản thuộc cả ba nhóm — năng lượng, kim loại và phi kim loại. Đó là cơ sở để phát triển cơ cấu công nghiệp khai khoáng – chế biến đa ngành.
+ Khoáng sản năng lượng: than (than đá, than nâu) ở mỏ Na Dương (Lạng Sơn), Thái Nguyên.
+ Khoáng sản kim loại: sắt (Lào Cai, Tuyên Quang, Thái Nguyên), đồng (Sơn La, Lào Cai), thiếc (Cao Bằng, Tuyên Quang), chì – kẽm (Chợ Điền – Thái Nguyên, Tuyên Quang), man-gan (Cao Bằng), đất hiếm (Lai Châu), cùng vàng, ni-ken, đá quý rải rác ở Lào Cai, Sơn La, Cao Bằng, Thái Nguyên.
+ Khoáng sản phi kim loại – vật liệu xây dựng: a-pa-tít (Cam Đường – Lào Cai), đá vôi và đá xây dựng ở nhiều tỉnh, nước khoáng (Lào Cai, Phú Thọ, Tuyên Quang).

- Trữ lượng một số loại thuộc loại lớn, có ý nghĩa cả nước: than ở Na Dương, sắt, thiếc, chì – kẽm, đặc biệt là a-pa-tít Lào Cai (nguyên liệu sản xuất phân bón) và đất hiếm Lai Châu (thuộc loại có trữ lượng lớn hàng đầu thế giới).

- Phân bố rộng khắp vùng, gắn với cấu trúc địa chất miền núi (các dãy núi, cao nguyên như Hoàng Liên Sơn, Con Voi, cao nguyên Sơn La, Mộc Châu), lại gần các tuyến giao thông (đường sắt, cao tốc, đường ô tô) và các cửa khẩu quốc tế với Trung Quốc, Lào, thuận lợi cho khai thác, vận chuyển, chế biến và tiêu thụ.

→ Với tài nguyên khoáng sản phong phú, đa dạng, nhiều loại trữ lượng lớn và phân bố thuận lợi như vậy, vùng Trung du và miền núi phía Bắc thực sự có thế mạnh nổi bật về khai thác khoáng sản (đpcm).

b) Hiện trạng khai thác và chế biến khoáng sản của vùng

- Nhiều loại khoáng sản đã và đang được khai thác với quy mô khác nhau, cung cấp nguyên – nhiên liệu cho công nghiệp trong vùng và cả nước:
+ Than được khai thác ở Na Dương (Lạng Sơn), phục vụ nhà máy nhiệt điện than Na Dương (110 MW) và nhiệt điện An Khánh (Thái Nguyên, 120 MW).
+ A-pa-tít Lào Cai được khai thác làm nguyên liệu sản xuất phân bón.
+ Sắt, thiếc, chì – kẽm, đồng, man-gan… được khai thác và bước đầu luyện kim, chế biến (ví dụ khu gang thép Thái Nguyên gắn với nguồn sắt, than, man-gan tại chỗ).
+ Đất hiếm (Lai Châu) bắt đầu được chú trọng; đá vôi, đá xây dựng, nước khoáng được khai thác phục vụ xây dựng và du lịch, nghỉ dưỡng.

- Hoạt động khai thác – chế biến gắn với mạng lưới giao thông và cửa khẩu, hình thành một số cơ sở công nghiệp khai khoáng – luyện kim – nhiệt điện – hoá chất (phân bón).

- Hạn chế: phần lớn mới dừng ở khai thác và chế biến thô, công nghệ còn lạc hậu, hiệu quả kinh tế chưa cao; khai thác ở nhiều nơi còn gây lãng phí tài nguyên và tác động xấu tới môi trường (ô nhiễm đất, nước, không khí, suy giảm rừng, nguy cơ sạt lở ở địa hình dốc).

c) Định hướng trong khai thác và chế biến khoáng sản

- Khai thác hợp lí, tiết kiệm, hiệu quả, gắn khai thác với chế biến sâu để nâng cao giá trị sản phẩm (hạn chế xuất khẩu nguyên liệu thô).
- Đầu tư, đổi mới công nghệ khai thác và chế biến hiện đại, nâng cao năng suất và mức độ thu hồi khoáng sản.
- Chú trọng bảo vệ môi trường: hoàn thổ, phục hồi rừng và đất sau khai thác, xử lí chất thải, giảm thiểu ô nhiễm và tai biến thiên nhiên.
- Phát triển khai thác – chế biến gắn với quy hoạch, với giao thông và cửa khẩu, bảo đảm phát triển bền vững, kết hợp với nhiệm vụ an ninh – quốc phòng vùng biên giới.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.