Sách giáo khoa Địa lí 12

Giải Câu hỏi trang 73 SGK Địa lí 12

Bài 16. Chuyển dịch cơ cấu công nghiệp   Gợi ý trả lời

Đề bài

Dựa vào thông tin mục III và hình 16.2, hãy trình bày và giải thích sự chuyển dịch cơ cấu công nghiệp theo lãnh thổ ở nước ta.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 73 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 16.2: Bản đồ tỉ trọng giá trị sản xuất ngành công nghiệp của các tỉnh, thành phố so với cả nước và một số hình thức tổ chức lãnh thổ công nghiệp Việt Nam năm 2024.

Bản đồ dùng màu nền phân 4 cấp tỉ trọng (đơn vị: %, giá hiện hành, năm 2024):
- Từ 5,0% trở lên (màu cam/nâu đậm nhất)
- Từ 3,0 đến dưới 5,0% (màu cam đậm)
- Từ 1,0 đến dưới 3,0% (màu cam nhạt)
- Dưới 1,0% (màu kem nhạt)

Bản đồ KHÔNG in số liệu trực tiếp lên từng tỉnh; phân cấp đọc theo màu chú giải.

Phân bố không gian đọc được từ màu trên bản đồ:
- Vùng Đông Nam Bộ: Bình Dương và TP. Hồ Chí Minh nằm ở cấp từ 5,0% trở lên (màu đậm nhất); Đồng Nai ở cấp từ 3,0 đến dưới 5,0%.
- Vùng Đồng bằng sông Hồng: Bắc Ninh nằm ở cấp từ 5,0% trở lên; Hà Nội và Hải Phòng ở cấp từ 3,0 đến dưới 5,0%.
- Vùng Trung du và miền núi phía Bắc: Thái Nguyên ở cấp từ 1,0 đến dưới 3,0%, các tỉnh còn lại dưới 1,0%.
- Vùng Bắc Trung Bộ, Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên: đa số ở cấp dưới 1,0%, một số tỉnh ven biển (như Quảng Ngãi) ở cấp từ 1,0 đến dưới 3,0%.
- Vùng Đồng bằng sông Cửu Long: hầu hết ở cấp dưới 1,0%.

Bản đồ còn thể hiện một số hình thức tổ chức lãnh thổ công nghiệp bằng ký hiệu điểm:
- Khu công nghiệp: phân bố tập trung dày đặc ở Đồng bằng sông Hồng (Bắc Ninh, Hà Nội, Hải Phòng, Hưng Yên,…) và Đông Nam Bộ (Bình Dương, TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Bà Rịa – Vũng Tàu,…); thưa hơn ở miền Trung và Đồng bằng sông Cửu Long.
- Khu công nghệ cao: xuất hiện tại Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng.

Bảng 16.2. CƠ CẤU GIÁ TRỊ SẢN XUẤT CÔNG NGHIỆP PHÂN THEO CÁC VÙNG KINH TẾ – XÃ HỘI Ở NƯỚC TA NĂM 2010 VÀ NĂM 2024 (Đơn vị: %)

| Năm | Trung du và miền núi phía Bắc | Đồng bằng sông Hồng | Bắc Trung Bộ | Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên | Đông Nam Bộ | Đồng bằng sông Cửu Long |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2010 | 5,2 | 22,5 | 2,4 | 8,0 | 53,3 | 8,6 |
| 2024 | 10,9 | 36,5 | 5,0 | 6,4 | 34,9 | 6,3 |

(Nguồn: Cục Thống kê)

Gợi ý trả lời

a) Trình bày sự chuyển dịch cơ cấu công nghiệp theo lãnh thổ

*Sự phân hóa theo vùng (Bảng 16.2):*

Giai đoạn 2010 – 2024, cơ cấu giá trị sản xuất công nghiệp phân theo vùng có sự chuyển dịch rõ rệt:

- Các vùng tăng tỉ trọng:
+ Đồng bằng sông Hồng tăng mạnh nhất, từ 22,5%22{,}5\% lên 36,5%36{,}5\% (tăng 14,014{,}0 điểm %), vươn lên dẫn đầu cả nước năm 2024.
+ Trung du và miền núi phía Bắc tăng từ 5,2%5{,}2\% lên 10,9%10{,}9\% (tăng 5,75{,}7 điểm %).
+ Bắc Trung Bộ tăng từ 2,4%2{,}4\% lên 5,0%5{,}0\% (tăng 2,62{,}6 điểm %).

- Các vùng giảm tỉ trọng:
+ Đông Nam Bộ giảm mạnh nhất, từ 53,3%53{,}3\% xuống 34,9%34{,}9\% (giảm 18,418{,}4 điểm %), tuy vậy vẫn là một trong hai vùng có tỉ trọng cao nhất.
+ Đồng bằng sông Cửu Long giảm từ 8,6%8{,}6\% xuống 6,3%6{,}3\% (giảm 2,32{,}3 điểm %).
+ Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên giảm từ 8,0%8{,}0\% xuống 6,4%6{,}4\% (giảm 1,61{,}6 điểm %).

→ Nhìn chung, công nghiệp vẫn tập trung cao ở hai vùng Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Hồng (năm 2024 hai vùng chiếm 34,9%+36,5%=71,4%34{,}9\% + 36{,}5\% = 71{,}4\% cả nước), nhưng vai trò dẫn đầu đã chuyển từ Đông Nam Bộ sang Đồng bằng sông Hồng; đồng thời tỉ trọng của các vùng phía bắc được nâng lên, thu hẹp dần khoảng cách giữa các vùng.

*Sự phân hóa theo không gian (Hình 16.2):*

- Những địa phương có tỉ trọng giá trị sản xuất công nghiệp cao nhất (từ 5,0%5{,}0\% trở lên) là Bình Dương, TP. Hồ Chí Minh (Đông Nam Bộ) và Bắc Ninh (Đồng bằng sông Hồng); tiếp đến (từ 3,03{,}0 đến dưới 5,0%5{,}0\%) là Đồng Nai, Hà Nội, Hải Phòng.
- Phần lớn các tỉnh thuộc Trung du và miền núi phía Bắc, Bắc Trung Bộ, Duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long có tỉ trọng thấp (dưới 1,0%1{,}0\% hoặc từ 1,01{,}0 đến dưới 3,0%3{,}0\%, như Thái Nguyên, Quảng Ngãi).
→ Công nghiệp phân bố không đều, tập trung chủ yếu ở các cực tăng trưởng quanh hai vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc và phía Nam.

*Sự chuyển dịch theo các hình thức tổ chức lãnh thổ công nghiệp:*

- Khu công nghiệp phát triển dày đặc và tập trung ở Đồng bằng sông Hồng (Bắc Ninh, Hà Nội, Hải Phòng, Hưng Yên…) và Đông Nam Bộ (Bình Dương, TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Bà Rịa – Vũng Tàu…), thưa hơn ở miền Trung và Đồng bằng sông Cửu Long.
- Khu công nghệ cao – hình thức tổ chức trình độ cao – hình thành ở Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng, gắn với chuyển dịch sang các ngành công nghệ cao.

b) Giải thích

- Đông Nam Bộ tuy giảm tỉ trọng nhưng vẫn ở nhóm cao nhất vì có vị trí địa lí và điều kiện phát triển thuận lợi lâu đời: cơ sở hạ tầng, nguồn lao động có trình độ, thu hút nhiều vốn đầu tư (nhất là FDI), thị trường rộng; sự giảm tỉ trọng là do công nghiệp lan tỏa sang các vùng khác chứ không phải do suy giảm sản xuất.
- Đồng bằng sông Hồng và Trung du và miền núi phía Bắc tăng nhanh tỉ trọng nhờ chính sách thu hút đầu tư, phát triển mạnh các khu công nghiệp, kết cấu hạ tầng (giao thông, điện, cảng biển) được nâng cấp, nguồn lao động dồi dào và vị trí gần các tuyến giao thương với bên ngoài; nhiều dự án công nghiệp lớn, công nghệ cao được đặt tại đây.
- Sự phân bố không đều và chuyển dịch theo lãnh thổ chịu tác động của các nhân tố: vị trí địa lí, tài nguyên, nguồn lao động, cơ sở hạ tầng – vật chất kĩ thuật, vốn đầu tư, thị trường và đặc biệt là đường lối, chính sách phát triển công nghiệp theo vùng, hình thành các vùng kinh tế trọng điểm, khu công nghiệp, khu công nghệ cao.
- Việc hình thành các khu công nghiệp, khu công nghệ cao thể hiện xu hướng tổ chức lãnh thổ công nghiệp theo chiều sâu, nâng cao hiệu quả sử dụng lãnh thổ và chuyển dần sang các ngành có hàm lượng khoa học – công nghệ cao.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.