Giải Luyện tập 1 trang 38 SGK Địa lí 12
Đề bài
Dựa vào hình 7.1, nhận xét và giải thích sự biến động quy mô dân số và tỉ lệ tăng dân số của nước ta giai đoạn 1979 – 2024.
Biểu đồ kết hợp cột và đường thể hiện quy mô dân số và tỉ lệ tăng dân số của nước ta giai đoạn 1979 – 2024. Các cột màu vàng thể hiện quy mô dân số (trục tung bên trái, đơn vị: triệu người, chia từ 0 đến 120); đường màu tím nối các điểm thể hiện tỉ lệ tăng dân số (trục tung bên phải, đơn vị: %, chia từ 0 đến 2,5). Trục hoành là các năm: 1979, 1989, 1999, 2009, 2019, 2024. Số liệu cụ thể như sau:
| Năm | Quy mô dân số (triệu người) | Tỉ lệ tăng dân số (%) |
| --- | --- | --- |
| 1979 | 52,7 | 2,16 |
| 1989 | 64,4 | 2,10 |
| 1999 | 76,5 | 1,51 |
| 2009 | 86,0 | 1,06 |
| 2019 | 96,5 | 1,15 |
| 2024 | 101,3 | 1,03 |
Qua biểu đồ, quy mô dân số tăng liên tục qua các năm (từ 52,7 triệu người năm 1979 lên 101,3 triệu người năm 2024), trong khi tỉ lệ tăng dân số có xu hướng giảm (từ 2,16% năm 1979 xuống 1,03% năm 2024). (Nguồn: Niên giám thống kê Việt Nam các năm, Cục Thống kê)
Gợi ý trả lời
a) Nhận xét
*Về quy mô dân số:*
- Quy mô dân số nước ta tăng liên tục và còn nhanh qua các năm, từ triệu người (năm 1979) lên triệu người (năm 2024).
- Sau 45 năm, dân số tăng thêm triệu người, tức gấp khoảng lần so với năm 1979.
- Tuy nhiên, mức tăng giữa các giai đoạn không đều: giai đoạn đầu (1979 – 1989) tăng mạnh (thêm triệu người/10 năm), giai đoạn sau có xu hướng tăng chậm lại (2019 – 2024 chỉ thêm triệu người/5 năm).
*Về tỉ lệ tăng dân số:*
- Tỉ lệ tăng dân số có xu hướng giảm, từ (năm 1979) xuống (năm 2024), giảm .
- Xu hướng giảm không hoàn toàn đều: giảm nhanh và liên tục trong giai đoạn 1979 – 2009 (từ xuống ), tăng nhẹ trở lại vào năm 2019 (), rồi lại giảm xuống (năm 2024).
→ Như vậy, quy mô dân số và tỉ lệ tăng dân số biến động ngược chiều nhau: dân số vẫn tăng nhưng tỉ lệ tăng ngày càng giảm.
b) Giải thích
*Quy mô dân số tiếp tục tăng* vì:
- Nước ta có quy mô dân số lớn nên dù tỉ lệ tăng giảm, số người tăng thêm mỗi năm vẫn nhiều (hiện tượng "đà tăng dân số").
- Cơ cấu dân số trẻ trước đây để lại số phụ nữ bước vào độ tuổi sinh đẻ còn đông.
*Tỉ lệ tăng dân số giảm* vì:
- Nước ta thực hiện tốt chính sách dân số, kế hoạch hoá gia đình.
- Chất lượng cuộc sống, trình độ dân trí, y tế được nâng cao; nhận thức của người dân về quy mô gia đình thay đổi (sinh ít con hơn).
- Quá trình công nghiệp hoá, đô thị hoá làm thay đổi quan niệm sinh con, mức sinh giảm.
*Tỉ lệ tăng nhỉnh lên năm 2019* chủ yếu do tác động của chính sách điều chỉnh mức sinh và số phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ còn đông ở giai đoạn này; sau đó tiếp tục giảm.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.