Giải Câu hỏi trang 19 SGK Địa lí 12
Đề bài
Dựa vào thông tin mục 1 và hình 3.1, hãy chứng minh sự phân hoá của thiên nhiên nước ta theo chiều bắc – nam.
Hình 3.1 là bản đồ địa lí tự nhiên Việt Nam, thể hiện địa hình phân tầng độ cao – độ sâu, hướng các dãy núi, hướng gió mùa và dòng biển, phủ toàn bộ lãnh thổ đất liền và Biển Đông (khung kinh tuyến khoảng 102°Đ – 118°Đ, vĩ tuyến khoảng 8°B – 23°B).
Thang màu phân tầng độ cao đất liền (m): dưới 0 và 0 – 50 (đồng bằng, màu xanh lá nhạt); 50 – 200 – 500 (màu vàng nhạt chuyển vàng); 500 – 1 000 – 1 500 – 2 000 – 2 500 và trên 2 500 (màu cam đến nâu đỏ đậm, càng cao càng sẫm). Thang phân tầng độ sâu biển (m): 0 – 20 – 50 – 100 – 200 – 1 000 – 1 500 – 2 000 – 4 000 và dưới 4 000 (xanh dương càng sâu càng đậm).
Phân bố địa hình theo chiều bắc – nam: Miền Bắc có các cánh cung và khối núi cao vùng Đông Bắc, dãy Hoàng Liên Sơn và vùng núi Tây Bắc (màu nâu đỏ đậm, trên 2 000 – 2 500 m, cao nhất cả nước), xen giữa là Đồng bằng sông Hồng rộng, màu xanh lá (dưới 50 m). Dải Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ có dãy Trường Sơn Bắc và Trường Sơn Nam chạy sát biển (màu vàng – cam, 500 – 2 000 m), đồng bằng ven biển hẹp. Phía nam là các cao nguyên badan Kon Tum, Đắk Lắk, Lâm Viên, Di Linh (Tây Nguyên, màu vàng – cam) và Đồng bằng sông Cửu Long thấp, bằng phẳng, màu xanh lá (dưới 50 m). Dãy Bạch Mã (gần vĩ tuyến 16°B, khu vực Đà Nẵng) là ranh giới đâm ngang ra biển, ngăn cách phần lãnh thổ phía Bắc với phần phía Nam.
Mũi tên gió và dòng biển (theo chú giải): gió mùa hạ (mũi tên đỏ to) thổi từ phía tây nam và nam lên; gió mùa đông (mũi tên xanh to) thổi từ phía đông bắc xuống, mạnh ở vùng vịnh Bắc Bộ và ven biển Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ; gió Tây khô nóng (mũi tên đỏ nhỏ) vượt Trường Sơn vào sườn đông; dòng biển mùa hạ (đỏ) và dòng biển mùa đông (xanh) chạy dọc ven bờ Biển Đông. Bản đồ cũng thể hiện các kiểu thảm thực vật bằng kí hiệu: rừng thường xanh, rừng rụng lá, rừng cận nhiệt, trảng cỏ – cây bụi và rừng ngập mặn, trong đó rừng cận nhiệt và rừng lá kim tập trung ở vùng núi cao phía bắc, rừng rụng lá – trảng cỏ cây bụi và rừng ngập mặn phổ biến ở phía nam. Trên bản đồ còn có các đảo, quần đảo (đảo Bạch Long Vĩ, đảo Cồn Cỏ, đảo Lý Sơn, đảo Phú Quý, đảo Phú Quốc, quần đảo Hoàng Sa thuộc TP. Đà Nẵng, quần đảo Trường Sa thuộc tỉnh Khánh Hoà) và các nước lân cận (Trung Quốc, Lào, Cam-pu-chia, Thái Lan, Ma-lai-xi-a, Bru-nây, In-đô-nê-xi-a, Phi-líp-pin).
Gợi ý trả lời
Mở đầu. Do lãnh thổ nước ta kéo dài trên nhiều vĩ độ (khoảng đến ) và chịu ảnh hưởng của gió mùa (nhất là gió mùa Đông Bắc yếu dần về phía nam), thiên nhiên có sự phân hoá rõ rệt theo chiều bắc – nam. Dãy Bạch Mã (gần vĩ tuyến , khu vực Đà Nẵng) đâm ngang ra biển là ranh giới chia lãnh thổ thành phần phía Bắc và phần phía Nam với đặc điểm khí hậu và cảnh quan khác nhau.
a) Phần lãnh thổ phía Bắc (từ dãy Bạch Mã trở ra)
- *Khí hậu:* mang tính chất nhiệt đới ẩm gió mùa có mùa đông lạnh. Nhiệt độ trung bình năm trên ; do ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc nên có 2 – 3 tháng nhiệt độ xuống dưới . Biên độ nhiệt độ năm lớn. Trong năm phân thành mùa đông lạnh ít mưa và mùa hạ nóng ẩm mưa nhiều.
- *Cảnh quan tiêu biểu:* đới rừng nhiệt đới gió mùa. Thành phần loài nhiệt đới chiếm ưu thế, ngoài ra còn có các loài cây cận nhiệt (dẻ, re) và ôn đới (sa mu, pơ mu) cùng các loài thú có lông dày. Ở vùng đồng bằng vào mùa đông trồng được cả rau quả cận nhiệt và ôn đới. Trên hình 3.1, vùng núi cao phía bắc (Hoàng Liên Sơn, Đông Bắc, Tây Bắc – màu nâu đỏ đậm, trên m) là nơi tập trung rừng cận nhiệt, rừng lá kim.
b) Phần lãnh thổ phía Nam (từ dãy Bạch Mã trở vào)
- *Khí hậu:* mang tính chất cận xích đạo gió mùa, nóng quanh năm. Nhiệt độ trung bình năm trên và không có tháng nào dưới . Biên độ nhiệt độ năm nhỏ. Trong năm phân thành hai mùa mưa – khô rõ rệt.
- *Cảnh quan tiêu biểu:* đới rừng cận xích đạo gió mùa. Thành phần loài thực, động vật phần lớn thuộc vùng xích đạo và nhiệt đới; nhiều loài cây chịu hạn, rụng lá vào mùa khô (rừng thưa nhiệt đới khô, tiêu biểu ở Tây Nguyên) và các loài thú lớn vùng nhiệt đới, xích đạo (voi, hổ, báo, bò rừng…); vùng đầm lầy, cửa sông có rừng ngập mặn với các loài trăn, rắn, cá sấu, chim, cá, tôm… Trên hình 3.1, phía nam (Tây Nguyên, Đồng bằng sông Cửu Long) phổ biến rừng rụng lá, trảng cỏ – cây bụi và rừng ngập mặn.
Kết luận. Từ Bắc vào Nam, nền nhiệt tăng dần, mùa đông lạnh mất dần, biên độ nhiệt năm giảm; tương ứng, cảnh quan chuyển từ đới rừng nhiệt đới gió mùa (phía Bắc) sang đới rừng cận xích đạo gió mùa (phía Nam). Điều đó chứng tỏ thiên nhiên nước ta phân hoá đa dạng theo chiều bắc – nam (đpcm).
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.