Giải Câu hỏi trang 31 SGK Địa lí 10
Đề bài
Dựa vào thông tin và hình trong mục a, hãy:
- Nêu các nguyên nhân dẫn đến sự thay đổi khí áp trên Trái Đất.
- Trình bày sự hình thành các đai khí áp trên Trái Đất.
Hình 9.4 vẽ Trái Đất hình cầu với các đai khí áp phân bố đối xứng qua Xích đạo theo vĩ độ, kèm hướng các loại gió. Từ Xích đạo về hai cực lần lượt có: Áp thấp Xích đạo (-) ở 0°; Áp cao cận chí tuyến (+) ở khoảng 30°B và 30°N; Áp thấp ôn đới (-) ở khoảng 60°B và 60°N; Áp cao cực (+) ở 90°B (Bắc Cực) và 90°N (Nam Cực). Các đai áp cao được tô màu xanh, các đai áp thấp tô màu hồng. Các mũi tên chỉ hướng gió thổi giữa các đai khí áp: mũi tên đỏ là Gió Mậu dịch (thổi từ áp cao cận chí tuyến về áp thấp Xích đạo), mũi tên xanh là Gió Tây ôn đới (thổi từ áp cao cận chí tuyến về áp thấp ôn đới), mũi tên đen là Gió Đông cực (thổi từ áp cao cực về áp thấp ôn đới).
Gợi ý trả lời
a) Các nguyên nhân dẫn đến sự thay đổi khí áp trên Trái Đất
Khí áp là sức nén của không khí lên bề mặt Trái Đất. Khí áp thay đổi do ba nguyên nhân chính:
- Theo độ cao: Càng lên cao, không khí càng loãng, sức nén của không khí càng nhỏ nên khí áp giảm. Do đó khí áp giảm dần theo độ cao.
- Theo nhiệt độ: Khi nhiệt độ tăng, không khí nở ra, tỉ trọng (mật độ) giảm đi làm khí áp giảm; khi nhiệt độ giảm, không khí co lại, tỉ trọng tăng lên làm khí áp tăng.
- Theo độ ẩm (thành phần không khí): Không khí chứa nhiều hơi nước thì khí áp giảm, vì hơi nước nhẹ hơn không khí khô; khi nhiệt độ cao, hơi nước bốc lên nhiều chiếm chỗ của không khí khô càng làm khí áp giảm.
b) Sự hình thành các đai khí áp trên Trái Đất
Trên bề mặt Trái Đất, khí áp được phân bố thành các đai khí áp thấp và khí áp cao nằm xen kẽ và đối xứng nhau qua đai áp thấp xích đạo (theo Hình 9.4). Các đai khí áp này được hình thành do nguyên nhân nhiệt lực (do nhiệt độ) hoặc nguyên nhân động lực (do chuyển động của không khí):
- Đai áp thấp xích đạo (ở khoảng vĩ độ 0°): hình thành do nguyên nhân nhiệt lực. Vùng Xích đạo quanh năm nhận được lượng nhiệt lớn, nhiệt độ cao, không khí nở ra bốc lên cao, tỉ trọng giảm nên hình thành đai áp thấp.
- Hai đai áp cao cận chí tuyến (ở khoảng 30°B và 30°N): hình thành do nguyên nhân động lực. Không khí bốc lên ở Xích đạo di chuyển lên cao về phía chí tuyến, bị lạnh dần và dồn nén, giáng xuống mặt đất ở vùng cận chí tuyến làm khí áp tăng, hình thành đai áp cao.
- Hai đai áp thấp ôn đới (ở khoảng 60°B và 60°N): hình thành do nguyên nhân động lực. Không khí từ đai áp cao cận chí tuyến và không khí lạnh từ đai áp cao cực di chuyển tới gặp nhau, bị đẩy bốc lên cao, khí áp giảm, hình thành đai áp thấp.
- Hai đai áp cao cực (ở khoảng 90°B và 90°N): hình thành do nguyên nhân nhiệt lực. Ở hai cực nhiệt độ quanh năm rất thấp, không khí lạnh co lại, tỉ trọng tăng và giáng xuống làm khí áp tăng, hình thành đai áp cao.
Như vậy, từ Xích đạo về hai cực lần lượt có các đai khí áp: áp thấp xích đạo → áp cao cận chí tuyến → áp thấp ôn đới → áp cao cực, phân bố đối xứng qua Xích đạo. Gió thổi từ các đai áp cao về các đai áp thấp tạo thành các loại gió thường xuyên: Gió Mậu dịch, Gió Tây ôn đới và Gió Đông cực.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.