Giải Bài 2 trang 27 SGK Địa lí 10
Đề bài
Dựa vào hình 6.2, hình 8 và kiến thức đã học, hãy trình bày mối quan hệ giữa sự phân bố các vành đai động đất, vành đai núi lửa với sự chuyển dịch các mảng kiến tạo.
Gợi ý trả lời
Dựa vào hình 6.2 (Lược đồ các mảng kiến tạo của Trái Đất) và hình 8 (bản đồ phân bố các vành đai động đất, núi lửa), ta thấy các vành đai động đất, vành đai núi lửa không phân bố đều mà trùng khớp với ranh giới các mảng kiến tạo — nơi các mảng tiếp xúc và chuyển dịch.
a) Sự trùng khớp về vị trí phân bố
- Các vành đai động đất, núi lửa trên hình 8 nằm gần như trùng với các đường ranh giới mảng (đường màu đỏ – hai mảng xô vào nhau, đường màu xanh tím – hai mảng tách xa nhau) trên hình 6.2.
- Khu vực tập trung nhiều động đất, núi lửa nhất là vành đai lửa Thái Bình Dương — chạy vòng quanh rìa mảng Thái Bình Dương, nơi mảng này tiếp xúc với các mảng Âu – Á, Phi-líp-pin, Ấn Độ – Ô-xtrây-li-a, Bắc Mỹ, Nam Mỹ, Na-xca… và dải động đất, núi lửa kéo dài theo vùng Địa Trung Hải – dãy Hi-ma-lay-a (nơi mảng Phi, mảng A-rập, mảng Ấn Độ – Ô-xtrây-li-a xô vào mảng Âu – Á).
- Phần trung tâm (nội bộ) các mảng hầu như không có hoặc rất ít động đất, núi lửa.
b) Quan hệ với nơi hai mảng xô vào nhau
- Ở ranh giới dồn nén (đường màu đỏ), một mảng hút chìm xuống dưới mảng kia hoặc hai mảng nén ép, uốn nếp. Vỏ Trái Đất bị nén ép mạnh, đứt gãy, sinh ra động đất mạnh và núi lửa hoạt động dữ dội, đồng thời hình thành các dãy núi cao, vực biển sâu.
- Ví dụ: rìa phía tây Nam Mỹ (mảng Na-xca xô chìm dưới mảng Nam Mỹ) tạo dãy An-đét và nhiều núi lửa; mảng Ấn Độ – Ô-xtrây-li-a xô vào mảng Âu – Á tạo dãy Hi-ma-lay-a và động đất thường xuyên.
c) Quan hệ với nơi hai mảng tách xa nhau
- Ở ranh giới tách giãn (đường màu xanh tím, mũi tên chỉ hướng di chuyển), vật chất nóng chảy (mac-ma) từ dưới trào lên lấp đầy khe nứt, tạo lớp vỏ mới. Tại đây cũng xảy ra động đất và phun trào núi lửa, thường tạo nên các sống núi ngầm giữa đại dương.
- Ví dụ: sống núi ngầm giữa Đại Tây Dương (nơi mảng Bắc Mỹ, Nam Mỹ tách xa mảng Âu – Á và mảng Phi).
d) Kết luận
- Sự phân bố các vành đai động đất, vành đai núi lửa có mối quan hệ chặt chẽ, trùng khớp với ranh giới và sự chuyển dịch của các mảng kiến tạo.
- Nơi các mảng chuyển dịch (xô vào nhau hoặc tách xa nhau) là nơi vỏ Trái Đất kém ổn định, hoạt động địa chất mạnh → phát sinh động đất và núi lửa. Vì vậy các vành đai động đất, núi lửa thường trùng nhau và trùng với ranh giới các mảng kiến tạo.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.