Giải Vận dụng 4 trang 54 SGK Đạo đức 5
Đề bài
Em sẽ làm gì trong các tình huống sau?
a) Thanh thường bị một nhóm bạn trong lớp trêu chọc, bàn tán về ngoại hình. Mỗi lần thấy Thanh, mấy bạn đó lại cười cợt, chê bai.
b) Trong một lần dọn dẹp nhà cửa, mẹ phát hiện Dung có một cuốn sổ nhật kí. Vì muốn biết suy nghĩ, tâm tư của con gái nên mẹ đã mở ra đọc.
c) Giờ ra chơi, Hải đang đi ở khu vực phía sau nhà vệ sinh thì nhìn thấy hai bạn lớp khác đứng quây xung quanh và ép một bạn cùng lớp Hải đứng sát vào tường với vẻ mặt tức giận.
d) Trời xẩm tối, khi đang trên đường về nhà, Kiên thấy có một người đàn ông lạ mặt đi theo mình. Khi bạn đi nhanh thì người đó cũng đi nhanh, đi chậm thì người đó cũng đi chậm khiến Kiên rất sợ hãi.
e) Quỳnh đang chơi cùng bạn thì chú hàng xóm đi qua. Chú khen Quỳnh xinh gái rồi kéo Quỳnh lại, ôm vào lòng, khiến bạn rất sợ hãi.
Tranh minh hoạ: hai bạn nam mặc áo trắng, quàng khăn quàng đỏ đang chỉ trỏ, cười cợt chế giễu; một bạn nam khác (Thanh) đứng tách riêng với vẻ mặt buồn, tủi thân. Bốn tranh minh hoạ tương ứng các tình huống: (b) người mẹ đang đọc một cuốn sổ; (c) hai bạn ép một bạn đứng sát tường ở sân sau, một bạn chứng kiến; (d) một bạn đeo cặp đi trên đường lúc trời tối, phía sau có người đàn ông đội mũ; (e) một người đàn ông ôm, kéo một bạn gái khiến bạn hoảng sợ, một bạn khác chạy tới.
Gợi ý trả lời
a) Thanh bị một nhóm bạn trêu chọc, chê bai về ngoại hình
Đây là hành vi bắt nạt bằng lời nói (chế giễu, miệt thị ngoại hình), gây tổn thương tinh thần cho bạn. Em sẽ:
- Đến bên Thanh, động viên, an ủi để bạn không cảm thấy cô đơn, tủi thân; chơi và trò chuyện bình thường với Thanh.
- Nhẹ nhàng nhắc nhóm bạn kia dừng việc trêu chọc vì như vậy là không tôn trọng, làm bạn buồn và tổn thương.
- Nếu các bạn vẫn tiếp tục, em báo với thầy cô giáo để được giúp đỡ, bảo vệ Thanh.
b) Mẹ đọc trộm nhật kí của Dung
Nhật kí là điều riêng tư, bí mật cá nhân; tự ý đọc là xâm phạm quyền riêng tư, dù là người thân. Nếu là Dung, em sẽ:
- Lễ phép nói với mẹ rằng nhật kí là điều riêng tư của con, mong mẹ không đọc khi chưa được con đồng ý.
- Chủ động tâm sự, chia sẻ suy nghĩ, tâm tư với mẹ để mẹ hiểu con mà không cần đọc trộm, nhờ đó mẹ con thêm gần gũi, tin tưởng nhau.
c) Hải thấy hai bạn lớp khác quây, ép một bạn cùng lớp vào tường với vẻ tức giận
Đây là tình huống bắt nạt, đe doạ, có nguy cơ bạn bị xâm hại thân thể. Em (Hải) sẽ:
- Không lao vào can ngăn một mình vì có thể gặp nguy hiểm.
- Nhanh chóng chạy đi gọi thầy cô giáo, bảo vệ hoặc người lớn ở gần đến giúp đỡ, giải cứu bạn.
- Sau đó kể lại rõ sự việc để nhà trường xử lí và bảo vệ bạn.
d) Trời tối, Kiên bị một người đàn ông lạ đi theo
Đây là dấu hiệu nguy hiểm, có nguy cơ bị xâm hại. Em (Kiên) sẽ:
- Giữ bình tĩnh, đi nhanh đến chỗ đông người, có ánh sáng như cửa hàng, quán xá, nhà dân gần đó.
- Tìm người lớn đáng tin cậy (chú công an, bác bảo vệ, người bán hàng…) để nhờ giúp đỡ, nói rõ có người lạ bám theo.
- Gọi điện cho bố mẹ, người thân đến đón; ghi nhớ đặc điểm người đó để báo lại. Tuyệt đối không đi vào chỗ vắng, không lên xe hay đi theo người lạ.
e) Chú hàng xóm ôm, kéo Quỳnh khiến bạn sợ hãi
Đây là đụng chạm khiến em thấy khó chịu, sợ hãi, có thể là dấu hiệu xâm hại; em có quyền từ chối dù đó là người quen. Nếu là Quỳnh, em sẽ:
- Kiên quyết đẩy ra, nói to, dứt khoát: "Cháu không thích thế này!" rồi nhanh chóng chạy đến chỗ có người lớn hoặc về nhà.
- Kể ngay sự việc cho bố mẹ, người thân tin cậy để được bảo vệ và có cách xử lí, phòng tránh về sau.
Bài học chung: Em cần nhận biết các tình huống có nguy cơ bị xâm hại (thân thể, tinh thần, quyền riêng tư), biết nói "Không", rời khỏi nơi nguy hiểm và tìm sự giúp đỡ của người lớn đáng tin cậy, thầy cô giáo hoặc gọi Tổng đài Quốc gia Bảo vệ trẻ em 111.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.