Giải Luyện tập 1 trang 132 SGK Công nghệ 12
Đề bài
Trình bày các bước chẩn đoán nhanh bệnh thuỷ sản bằng kĩ thuật PCR, kit chẩn đoán.
Gợi ý trả lời
a) Chẩn đoán nhanh bệnh thuỷ sản bằng kĩ thuật PCR
Kĩ thuật PCR (phản ứng chuỗi polymerase) dựa trên việc khuếch đại (nhân lên) một đoạn DNA đặc trưng của tác nhân gây bệnh (virus, vi khuẩn...) để phát hiện mầm bệnh ngay cả khi số lượng rất ít. Các bước tiến hành:
- Bước 1. Thu và xử lí mẫu: Lấy mẫu từ động vật thuỷ sản nghi nhiễm bệnh (mô, cơ quan, dịch...) hoặc mẫu nước, bảo quản và vận chuyển đúng quy cách về phòng thí nghiệm.
- Bước 2. Tách chiết DNA/RNA: Tách chiết, tinh sạch vật liệu di truyền (DNA hoặc RNA) của tác nhân gây bệnh có trong mẫu. Với tác nhân là virus RNA thì phải phiên mã ngược RNA thành cDNA (RT-PCR).
- Bước 3. Thực hiện phản ứng PCR: Cho DNA khuôn cùng cặp mồi đặc hiệu, enzyme polymerase, các nucleotide... vào máy luân nhiệt (máy PCR) để khuếch đại đoạn DNA đặc trưng của mầm bệnh qua nhiều chu kì nhiệt.
- Bước 4. Điện di và đọc kết quả: Điện di sản phẩm PCR trên gel (hoặc đọc tín hiệu huỳnh quang với Real-time PCR) rồi so sánh với thang chuẩn. Nếu xuất hiện vạch/tín hiệu DNA đúng kích thước đặc trưng → mẫu dương tính (có mầm bệnh); nếu không có → âm tính. Từ đó kết luận động vật thuỷ sản có nhiễm bệnh hay không.
b) Chẩn đoán nhanh bệnh thuỷ sản bằng kit chẩn đoán
Kit chẩn đoán nhanh (test nhanh, thường dựa trên phản ứng kháng nguyên – kháng thể) cho phép phát hiện mầm bệnh tại chỗ, thao tác đơn giản, cho kết quả nhanh. Các bước tiến hành:
- Bước 1. Chuẩn bị mẫu và kit: Thu mẫu bệnh phẩm từ động vật thuỷ sản nghi nhiễm bệnh; chuẩn bị bộ kit và các dung dịch đi kèm theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
- Bước 2. Xử lí, pha mẫu: Nghiền/hoà mẫu với dung dịch đệm (dung dịch chiết) để giải phóng kháng nguyên của mầm bệnh ra khỏi mẫu.
- Bước 3. Nhỏ mẫu lên kit: Nhỏ dịch mẫu đã xử lí vào giếng (vị trí nạp mẫu) của que/khay thử và chờ trong khoảng thời gian quy định để phản ứng kháng nguyên – kháng thể xảy ra.
- Bước 4. Đọc kết quả: Quan sát vạch tín hiệu trên kit: vạch chứng (C) phải hiện để khẳng định kit còn hiệu lực. Nếu cả vạch chứng (C) và vạch thử (T) đều hiện → dương tính (có mầm bệnh); chỉ hiện vạch C → âm tính; không hiện vạch C → kết quả không hợp lệ, phải làm lại. Từ đó kết luận nhanh về tình trạng nhiễm bệnh để có biện pháp xử lí kịp thời.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.