Sách giáo khoa Công nghệ 12

Giải Câu 5 trang 117 SGK Công nghệ 12

Ôn tập chương VIII   Gợi ý trả lời

Đề bài

Nêu một số ứng dụng công nghệ cao trong bảo quản, chế biến thuỷ sản. Liên hệ với thực tiễn bảo quản, chế biến thuỷ sản ở địa phương em.

Gợi ý trả lời

a) Một số ứng dụng công nghệ cao trong bảo quản thuỷ sản

- Công nghệ lạnh đông nhanh (cấp đông siêu tốc IQF – đông rời từng cá thể): hạ nhiệt độ sản phẩm xuống rất thấp (−35 °C đến −40 °C) trong thời gian ngắn, tạo tinh thể đá nhỏ nên ít phá vỡ tế bào, giữ được màu sắc, hương vị, chất dinh dưỡng; sau đó trữ ở kho lạnh −18 °C đến −20 °C.
- Công nghệ bảo quản bằng điều chỉnh khí quyển (MAP – đóng gói khí điều biến): thay đổi tỉ lệ các khí trong bao gói (giảm O₂, tăng CO₂, N₂) để ức chế vi sinh vật và quá trình oxy hoá, kéo dài thời gian bảo quản thuỷ sản tươi.
- Công nghệ chiếu xạ: dùng tia bức xạ (tia gamma, tia X) tiêu diệt vi sinh vật gây hư hỏng và mầm bệnh, kéo dài thời hạn sử dụng mà không phải dùng nhiệt độ cao.
- Công nghệ nano, màng bao sinh học (màng chitosan…): tạo lớp màng bảo vệ bề mặt, hạn chế mất nước và sự xâm nhập của vi sinh vật.
- Bảo quản bằng đá vảy, nước biển lạnh tuần hoàn (RSW): làm lạnh nhanh, giữ lạnh đồng đều ngay trên tàu khai thác.

b) Một số ứng dụng công nghệ cao trong chế biến thuỷ sản

- Công nghệ sấy hiện đại (sấy lạnh, sấy thăng hoa, sấy bằng bơm nhiệt): làm khô sản phẩm ở nhiệt độ thấp, giữ màu, mùi và chất dinh dưỡng, tạo sản phẩm khô chất lượng cao (cá, mực, tôm khô).
- Công nghệ enzyme và lên men có kiểm soát: ứng dụng trong sản xuất nước mắm, mắm, sản phẩm thuỷ phân protein; rút ngắn thời gian và ổn định chất lượng.
- Công nghệ sinh học – vi sinh: dùng chủng vi sinh vật có lợi và thu hồi, tinh chế các hoạt chất giá trị (collagen, chitin/chitosan, dầu cá giàu omega‑3) từ phụ phẩm thuỷ sản.
- Dây chuyền tự động hoá, robot và cảm biến: phân loại, làm sạch, phi lê, đóng gói tự động, kiểm soát chất lượng bằng cảm biến, bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc.
- Công nghệ đóng hộp tiệt trùng hiện đại: sản xuất đồ hộp thuỷ sản (cá hộp) an toàn, bảo quản được lâu ở nhiệt độ thường.

c) Liên hệ với thực tiễn ở địa phương em *(học sinh liên hệ theo nơi mình sống – ví dụ tham khảo)*

- Ở địa phương em, thuỷ sản sau khai thác/nuôi chủ yếu được bảo quản bằng ướp đá vảy và cấp đông tại các cơ sở thu mua, kho lạnh; một số doanh nghiệp đã đầu tư kho cấp đông nhanh IQF để xuất khẩu tôm, cá phi lê.
- Trong chế biến, các cơ sở làm nước mắm, cá khô, mực khô đang dần chuyển từ phơi nắng thủ công sang sấy lạnh/sấy bằng bơm nhiệt để bảo đảm vệ sinh và chất lượng ổn định.
- Bên cạnh đó vẫn còn nhiều hộ nhỏ bảo quản, chế biến theo cách truyền thống (ướp muối, phơi nắng) nên dễ hao hụt và giảm chất lượng; vì vậy cần khuyến khích ứng dụng các công nghệ cao nêu trên để nâng cao giá trị sản phẩm thuỷ sản của địa phương.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.