Sách bài tập Vật lí 10

Giải Bài 1.8 trang 6 SBT Vật lí 10

Bài 1. Làm quen với Vật lí   Đã kiểm chéo

Đề bài

Chắc nhiều em đã đọc tiểu thuyết nhiều tập của nhà văn nổi tiếng người Anh Conan Doyle (1859 – 1930) viết về nhà thám tử đại tài Sherlock Holmes. Phương pháp làm việc của Sherlock Holmes rất giống phương pháp thực nghiệm. Ông cùng với bác sĩ Watson, người cộng sự đắc lực của mình, sau khi xác định mục đích tìm kiếm thủ phạm vụ án bao giờ cũng tiến hành quan sát tỉ mỉ để thu thập thông tin, dựa trên việc phân tích các thông tin này, đưa ra các giả thuyết rồi tiến hành kiểm tra giả thuyết cho tới khi tìm ra kết luận từ vụ án.

Em hãy thử tìm một truyện ngắn trong số gần 100 truyện về Sherlock Holmes của Conan Doyle để kể lại cho bạn nghe nhằm làm cho bạn thấy phương pháp tìm tòi của Sherlock Holmes rất giống phương pháp thực nghiệm.

Lời giải

Phân tích yêu cầu đề bài

Đề không yêu cầu tính toán mà yêu cầu *liên hệ*: chọn một truyện ngắn về Sherlock Holmes, kể lại vắn tắt, rồi chỉ ra từng việc Holmes làm tương ứng với từng bước của phương pháp thực nghiệm đã học ở Bài 1. Vì vậy lời giải gồm hai ý:

a) Nhắc lại các bước của phương pháp thực nghiệm (SGK Vật lí 10 – KNTT)

1. Xác định vấn đề cần nghiên cứu.
2. Quan sát, thu thập thông tin.
3. Đưa ra dự đoán (giả thuyết).
4. Thí nghiệm kiểm tra dự đoán.
5. Rút ra kết luận (nếu thí nghiệm không phù hợp thì điều chỉnh giả thuyết và làm lại).

b) Kể lại một truyện và đối chiếu với các bước trên

Chọn truyện "Dải băng lốm đốm" (The Adventure of the Speckled Band).

Tóm tắt: Cô Helen Stoner đến nhờ Holmes vì chị gái cô trước khi chết đã thốt lên "dải băng lốm đốm", và nay cô bị buộc chuyển sang đúng căn phòng chị từng ngủ. Holmes nhận lời điều tra. Đối chiếu từng bước:

- Xác định vấn đề: tìm ra nguyên nhân cái chết bí ẩn của người chị và mối nguy đang đe dọa Helen. → *ứng với bước 1 (xác định mục đích)*.
- Quan sát, thu thập thông tin: Holmes tới tận nơi, xem xét tỉ mỉ căn phòng và phát hiện nhiều chi tiết vô lí: dây chuông giả không nối với chuông, lỗ thông hơi ăn sang phòng bên cạnh thay vì ra ngoài, chiếc giường bị bắt chặt xuống sàn không di chuyển được, và trong phòng gã cha dượng có két sắt, đĩa sữa, roi da thắt nút. → *ứng với bước 2 (quan sát để thu thập dữ kiện)*.
- Phân tích và nêu giả thuyết: từ các dữ kiện đó, Holmes suy luận rằng hung khí phải đi qua lỗ thông hơi, theo dây chuông xuống đúng chiếc giường cố định; đĩa sữa và roi thắt nút gợi ý một con vật được huấn luyện. Ông đưa ra giả thuyết: thủ phạm thả một con rắn độc qua lỗ thông hơi để giết nạn nhân. → *ứng với bước 3 (đề xuất giả thuyết dựa trên phân tích)*.
- Kiểm tra giả thuyết: Holmes bố trí mai phục ngay trong phòng ban đêm. Khi con rắn ("dải băng lốm đốm") trườn xuống theo dây chuông, ông dùng gậy đánh đuổi nó ngược trở lại. → *ứng với bước 4 (tiến hành thí nghiệm/thử nghiệm để kiểm tra)*.
- Kết luận: con rắn quay lại cắn chính kẻ chủ mưu, khiến hắn chết — đúng như giả thuyết. Vụ án được làm sáng tỏ. → *ứng với bước 5 (rút ra kết luận khẳng định giả thuyết)*.

Nhận xét: Trình tự Holmes làm — *xác định mục đích → quan sát tỉ mỉ → phân tích để nêu giả thuyết → kiểm tra bằng hành động thực tế → kết luận* — trùng khít với trình tự của phương pháp thực nghiệm trong Vật lí. Điểm giống cốt lõi là: mọi kết luận đều xuất phát từ dữ kiện quan sát được và phải được kiểm chứng trên thực tế, chứ không suy đoán cảm tính. Đó chính là tinh thần của phương pháp thực nghiệm.

*(Em có thể thay bằng truyện khác như "Chiếc mặt nạ" hay "Vụ án ở Boscombe"… miễn là chỉ rõ được năm bước tương ứng.)*

Đáp số

Nêu đúng 5 bước của phương pháp thực nghiệmKể truyện 'Dải băng lốm đốm' và đối chiếu từng việc Holmes làm khớp với 5 bước (đpcm liên hệ)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.