Giải Bài 1.5 trang 6 SBT Vật lí 10
Đề bài
Theo em, tốc độ bay hơi của nước phụ thuộc vào những đặc điểm nào? Hãy dựa trên những hiện tượng thường thấy hằng ngày để đưa ra giả thuyết và thiết kế phương án thí nghiệm kiểm tra giả thuyết của mình.
Lời giải
Phân tích bài toán
Đây là bài tập rèn luyện phương pháp nghiên cứu Vật lí: từ quan sát hiện tượng hằng ngày → nêu giả thuyết → thiết kế phương án thí nghiệm để kiểm tra. Ta trình bày theo đúng ba bước của phương pháp thực nghiệm.
a) Các đặc điểm (yếu tố) mà tốc độ bay hơi của nước có thể phụ thuộc
Dựa vào những hiện tượng thường gặp:
- *Nhiệt độ của nước*: phơi quần áo ngày nắng nóng mau khô hơn ngày lạnh ⇒ nhiệt độ càng cao, bay hơi càng nhanh.
- *Diện tích mặt thoáng của nước*: nước trong đĩa rộng cạn nhanh hơn trong cốc miệng nhỏ ⇒ mặt thoáng càng lớn, bay hơi càng nhanh.
- *Tốc độ gió (sự lưu thông không khí) trên mặt thoáng*: quần áo phơi nơi có gió mau khô hơn nơi kín gió ⇒ gió càng mạnh, bay hơi càng nhanh.
- (Ngoài ra còn độ ẩm không khí: trời hanh khô nước bay hơi nhanh hơn trời nồm ẩm.)
Giả thuyết: *Tốc độ bay hơi của nước phụ thuộc vào nhiệt độ, diện tích mặt thoáng và tốc độ gió trên mặt thoáng: nhiệt độ càng cao, mặt thoáng càng rộng, gió càng mạnh thì nước bay hơi càng nhanh.*
b) Thiết kế phương án thí nghiệm kiểm tra giả thuyết
Áp dụng nguyên tắc chỉ thay đổi một yếu tố, giữ nguyên các yếu tố còn lại (kiểm soát biến), rồi so sánh lượng nước bay hơi trong cùng một khoảng thời gian (cân khối lượng nước giảm, hoặc đo mức nước hạ xuống).
*Kiểm tra yếu tố nhiệt độ:* Lấy hai cốc giống hệt nhau, đổ cùng lượng nước; đặt một cốc ở chỗ mát, một cốc gần nguồn nhiệt (hoặc ngoài nắng). Sau cùng một thời gian, cân lại: cốc nóng hơn hụt nhiều nước hơn.
*Kiểm tra yếu tố diện tích mặt thoáng:* Lấy cùng một lượng nước đổ vào một đĩa rộng và một cốc miệng nhỏ; để cùng nơi, cùng thời gian, cùng nhiệt độ và gió. Đĩa có mặt thoáng rộng sẽ cạn nhanh hơn.
*Kiểm tra yếu tố gió:* Hai cốc giống nhau, cùng lượng nước, cùng nhiệt độ; một cốc đặt trước quạt (có gió), một cốc nơi lặng gió. Cốc có gió sẽ hụt nước nhiều hơn.
Trong mỗi thí nghiệm, nếu kết quả đo phù hợp với dự đoán thì giả thuyết được củng cố; nếu không, phải chỉnh lại giả thuyết.
Kết luận: Giả thuyết được nghiệm đúng — tốc độ bay hơi của nước tăng khi nhiệt độ cao hơn, mặt thoáng rộng hơn và gió mạnh hơn.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.