Sách bài tập Vật lí 10

Giải Bài 8.4 trang 13 SBT Vật lí 10

Bài 8. Chuyển động biến đổi. Gia tốc

Đề bài

Một người lái xe tải đang cho xe chạy trên đường cao tốc với vận tốc không đổi. Khi thấy khoảng cách giữa xe mình với xe chạy phía trước giảm dần, người đó cho xe chạy chậm dần. Tới khi thấy khoảng cách này đột nhiên giảm nhanh, người đó vội đạp phanh để dừng xe. Hãy vẽ đồ thị vận tốc – thời gian mô tả trạng thái chuyển động của xe tải trên.

Lời giải

Phân tích chuyển động của xe tải qua từng giai đoạn

Căn cứ vào đề bài, chuyển động của xe tải được chia thành ba giai đoạn nối tiếp nhau:

a) Giai đoạn 1 – Chuyển động thẳng đều:
Ban đầu xe chạy trên đường cao tốc với *vận tốc không đổi* v0v_0. Gia tốc a=0a = 0 nên trên đồ thị v−tv - t đây là một đoạn thẳng nằm ngang (song song với trục thời gian) ở độ cao v0v_0.

b) Giai đoạn 2 – Chuyển động chậm dần đều (giảm tốc từ từ):
Khi thấy khoảng cách với xe phía trước giảm dần, người lái cho xe chạy chậm dần. Vận tốc giảm nhưng giảm *chậm*, nên gia tốc có độ lớn nhỏ và ngược chiều chuyển động (a2<0a_2 < 0). Trên đồ thị đây là một đoạn thẳng dốc xuống thoai thoải (độ dốc nhỏ), vận tốc giảm từ v0v_0 xuống một giá trị v1v_1 nào đó (0<v1<v00 < v_1 < v_0).

c) Giai đoạn 3 – Phanh gấp, chuyển động chậm dần đều cho tới khi dừng:
Khi khoảng cách đột nhiên giảm nhanh, người lái đạp phanh để dừng xe. Vận tốc giảm rất *nhanh* về 00, nên gia tốc có độ lớn lớn và ngược chiều chuyển động (∣a3∣>∣a2∣|a_3| > |a_2|). Trên đồ thị đây là một đoạn thẳng dốc xuống rất dốc (độ dốc lớn), hạ từ v1v_1 xuống 00.

Mô tả đồ thị vận tốc – thời gian v−tv - t:

```
v
v0 |————•\
| \\___\n | \\___• v1
| \\
| \\
| \\
0 |__________________•________→ t
(1) (2) (3)
```

- Đoạn (1): nằm ngang ở mức v0v_0 (thẳng đều, a=0a=0).
- Đoạn (2): dốc xuống thoải (chậm dần đều, a2<0a_2<0, độ lớn nhỏ).
- Đoạn (3): dốc xuống đứng (phanh gấp, chậm dần đều, ∣a3∣|a_3| lớn), kết thúc tại v=0v=0 trên trục thời gian.

Nhận xét: Độ dốc của đồ thị chính là gia tốc. Đoạn (1) có độ dốc bằng 0; đoạn (3) dốc hơn hẳn đoạn (2) vì khi phanh gấp độ lớn gia tốc (gia tốc hãm) lớn hơn nhiều so với khi giảm tốc từ từ.

Đáp số

Đồ thị gồm 3 đoạn thẳng nối tiếp: đoạn nằm ngang ở v0v_0 (thẳng đều) → đoạn dốc xuống thoải (chậm dần, gia tốc nhỏ) → đoạn dốc xuống đứng về 00 (phanh gấp, gia tốc lớn)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.