Sách bài tập Vật lí 10

Giải Bài 12.5 trang 20 SBT Vật lí 10

Bài 12. Chuyển động ném

Đề bài

Một vật được ném theo phương nằm ngang từ độ cao 4,9 m, có tầm xa trên mặt đất L=5L = 5 m. Lấy g=9,8g = 9,8 m/s2^2.

a) Tính vận tốc ban đầu.

b) Viết phương trình chuyển động và vẽ đồ thị độ dịch chuyển – thời gian.

c) Xác định vận tốc của vật ngay trước khi chạm đất.

Lời giải

Chọn gốc toạ độ tại điểm ném, trục OxOx nằm ngang theo chiều ném, trục OyOy hướng xuống. Vật ném ngang là tổng hợp của chuyển động thẳng đều theo phương ngang (vận tốc v0v_0) và chuyển động rơi tự do theo phương thẳng đứng.

a) Vận tốc ban đầu v0v_0

Thời gian chuyển động bằng thời gian rơi từ độ cao h=4,9h = 4{,}9 m:

h=12gt2⇒t=2hg=2⋅4,99,8=1=1 s.h = \frac{1}{2}gt^2 \Rightarrow t = \sqrt{\frac{2h}{g}} = \sqrt{\frac{2\cdot 4{,}9}{9{,}8}} = \sqrt{1} = 1\ \text{s}.

Tầm xa L=v0tL = v_0 t nên:

v0=Lt=51=5 m/s.v_0 = \frac{L}{t} = \frac{5}{1} = 5\ \text{m/s}.

b) Phương trình chuyển động và đồ thị độ dịch chuyển – thời gian

Theo mỗi phương:

x=v0t=5t(m),y=12gt2=4,9 t2(m).x = v_0 t = 5t \quad(\text{m}), \qquad y = \frac{1}{2}gt^2 = 4{,}9\,t^2 \quad(\text{m}).

Khử tt ta được phương trình quỹ đạo (nhánh parabol):

y=g2v02x2=9,82⋅52x2=0,196 x2.y = \frac{g}{2v_0^2}x^2 = \frac{9{,}8}{2\cdot 5^2}x^2 = 0{,}196\,x^2.

Đồ thị độ dịch chuyển – thời gian:
- Theo phương ngang x=5tx = 5t: đường thẳng đi qua gốc toạ độ, hệ số góc 55 (ví dụ t=0→x=0t=0\to x=0; t=1 s→x=5t=1\text{ s}\to x=5 m).
- Theo phương thẳng đứng y=4,9t2y = 4{,}9t^2: đường cong parabol đi lên (càng ngày càng dốc), ví dụ t=0,5 s→y≈1,2t=0{,}5\text{ s}\to y\approx1{,}2 m; t=1 s→y=4,9t=1\text{ s}\to y=4{,}9 m.

c) Vận tốc ngay trước khi chạm đất

Tại thời điểm chạm đất t=1t = 1 s:
- Thành phần ngang không đổi: vx=v0=5 m/s.v_x = v_0 = 5\ \text{m/s}.
- Thành phần thẳng đứng: vy=gt=9,8⋅1=9,8 m/s.v_y = gt = 9{,}8\cdot 1 = 9{,}8\ \text{m/s}.

Độ lớn vận tốc:

v=vx2+vy2=52+9,82=121,04≈11 m/s.v = \sqrt{v_x^2 + v_y^2} = \sqrt{5^2 + 9{,}8^2} = \sqrt{121{,}04} \approx 11\ \text{m/s}.

Hướng hợp với phương ngang góc α\alpha:

tan⁡α=vyvx=9,85=1,96⇒α≈63∘.\tan\alpha = \frac{v_y}{v_x} = \frac{9{,}8}{5} = 1{,}96 \Rightarrow \alpha \approx 63^\circ.

Đáp số

v0=5v_0 = 5 m/sx=5tx = 5t (m); y=4,9t2y = 4{,}9t^2 (m); quỹ đạo y=0,196x2y = 0{,}196x^2 — đồ thị xx–tt là đường thẳng, yy–tt là parabolv≈11v \approx 11 m/s, hợp với phương ngang góc α≈63∘\alpha \approx 63^\circ

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.