Giải Bài 12.2 trang 19 SBT Vật lí 10
Đề bài
Một quả bóng đặt trên mặt bàn được truyền một vận tốc theo phương nằm ngang. Hình nào dưới đây mô tả đúng quỹ đạo của quả bóng khi rời khỏi mặt bàn?
Bốn hình A, B, C, D cùng vẽ một quả bóng (hình tròn nhỏ) đặt ở mép trái của mặt bàn và được truyền vận tốc ngang (mũi tên ngang) sang mép phải bàn, nơi quả bóng rời khỏi bàn. Khác nhau ở quỹ đạo sau khi rời bàn:
- Hình A: tại mép bàn quả bóng rơi thẳng đứng xuống dưới (mũi tên hướng thẳng xuống).
- Hình B: quả bóng bay tiếp rồi đi theo quỹ đạo cong (đường parabol) chúc xuống, mũi tên cong xuống phía dưới bên phải.
- Hình C: quả bóng bay tiếp rồi đi theo quỹ đạo cong (parabol) chúc xuống, tương tự B.
- Hình D: quả bóng rời bàn rồi rơi thẳng đứng xuống (mũi tên thẳng xuống) ở vị trí cách mép bàn một đoạn.
Lời giải
Phân tích chuyển động của quả bóng khi rời khỏi mặt bàn
Khi còn trên mặt bàn, quả bóng được truyền vận tốc theo phương ngang nên nó chuyển động thẳng theo phương ngang.
Ngay khi rời khỏi mép bàn, quả bóng chỉ còn chịu tác dụng của trọng lực (hướng thẳng đứng xuống dưới). Đây chính là chuyển động ném ngang, có thể phân tích thành hai thành phần độc lập:
- Theo phương ngang : không có lực tác dụng theo phương này chuyển động thẳng đều với vận tốc (bằng vận tốc lúc rời bàn). Vì nên quả bóng vẫn tiếp tục bay ra xa theo phương ngang, không thể rơi thẳng đứng ngay tại mép bàn loại Hình A và Hình D.
- Theo phương thẳng đứng : quả bóng rơi tự do với gia tốc , nên tăng dần theo thời gian.
Kết hợp hai chuyển động thành phần, phương trình quỹ đạo có dạng:
Đây là một nhánh parabol có bề lõm hướng xuống, xuất phát từ mép bàn và cong dần xuống dưới theo hướng chuyển động. Quỹ đạo này đi ra xa khỏi bàn (do còn vận tốc ngang) đồng thời hạ thấp dần (do rơi).
Hình mô tả đúng quỹ đạo là hình có đường cong parabol chúc xuống ngay từ mép bàn: Hình B.
(Hình C tuy cũng vẽ parabol nhưng quỹ đạo không bắt đầu cong ngay tại mép bàn / có một đoạn bay không đúng quy luật, nên không mô tả đúng chuyển động ném ngang.)
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.