Sách bài tập Vật lí 10

Giải Bài 9.9 trang 16 SBT Vật lí 10

Bài 9. Chuyển động thẳng biến đổi đều

Đề bài

Một người đi xe máy trên một đoạn đường thẳng muốn đạt được vận tốc 36 km/h sau khi đi được 100 m bằng một trong hai cách sau:
Cách 1: Chạy thẳng nhanh dần đều trong suốt quãng đường.
Cách 2: Chỉ cho xe chạy nhanh dần đều trên 15\dfrac{1}{5} quãng đường, sau đó cho xe chuyển động thẳng đều trên quãng đường còn lại.

a) Hỏi cách nào mất ít thời gian hơn?

b) Hãy tìm một cách khác để giải bài toán này.

Lời giải

Đổi đơn vị và dữ kiện chung

Vận tốc cần đạt: v=36 km/h=10 m/sv = 36\ \text{km/h} = 10\ \text{m/s}; quãng đường s=100 ms = 100\ \text{m}; xe xuất phát từ nghỉ (v0=0v_0 = 0).

## a) So sánh thời gian của hai cách

Cách 1 — nhanh dần đều suốt quãng đường 100 m

Gia tốc tính từ v2−v02=2a1sv^2 - v_0^2 = 2a_1 s:

a1=v22s=1022⋅100=0,5 m/s2.a_1 = \dfrac{v^2}{2s} = \dfrac{10^2}{2\cdot 100} = 0{,}5\ \text{m/s}^2.

Thời gian: từ v=a1t1v = a_1 t_1

t1=va1=100,5=20 s.t_1 = \dfrac{v}{a_1} = \dfrac{10}{0{,}5} = 20\ \text{s}.

Cách 2 — nhanh dần đều trên 15\tfrac{1}{5} quãng đường rồi đi thẳng đều

Đoạn tăng tốc: s1=15⋅100=20 ms_1 = \dfrac{1}{5}\cdot 100 = 20\ \text{m}, đạt vận tốc 10 m/s10\ \text{m/s}.

a2=v22s1=1022⋅20=2,5 m/s2,t′=va2=102,5=4 s.a_2 = \dfrac{v^2}{2s_1} = \dfrac{10^2}{2\cdot 20} = 2{,}5\ \text{m/s}^2,\qquad t' = \dfrac{v}{a_2} = \dfrac{10}{2{,}5} = 4\ \text{s}.

Đoạn còn lại đi thẳng đều: s2=100−20=80 ms_2 = 100 - 20 = 80\ \text{m} với v=10 m/sv = 10\ \text{m/s}:

t′′=s2v=8010=8 s.t'' = \dfrac{s_2}{v} = \dfrac{80}{10} = 8\ \text{s}.

Tổng thời gian cách 2:

t2=t′+t′′=4+8=12 s.t_2 = t' + t'' = 4 + 8 = 12\ \text{s}.

Kết luận: t2=12 s<t1=20 st_2 = 12\ \text{s} < t_1 = 20\ \text{s} → Cách 2 mất ít thời gian hơn (ít hơn 8 s).

##

b) Một cách khác: dùng đồ thị vận tốc – thời gian

Vẽ đồ thị vv–tt, trong đó diện tích hình giới hạn bởi đồ thị và trục thời gian bằng quãng đường đi được. Cả hai cách đều có cùng quãng đường s=100 ms = 100\ \text{m} và cùng vận tốc cực đại 10 m/s10\ \text{m/s}.

- Cách 1: đồ thị là đoạn thẳng đi từ gốc đến (t1; 10)(t_1;\,10) → hình tam giác diện tích

12 t1⋅10=100  ⇒  t1=20 s.\dfrac{1}{2}\,t_1\cdot 10 = 100 \;\Rightarrow\; t_1 = 20\ \text{s}.

- Cách 2: gồm tam giác (giai đoạn tăng tốc, diện tích 20 m20\ \text{m}) rồi hình chữ nhật cao 10 m/s10\ \text{m/s} (diện tích 80 m80\ \text{m}):

12 t′⋅10=20⇒t′=4 s;10⋅t′′=80⇒t′′=8 s;t2=12 s.\dfrac{1}{2}\,t'\cdot 10 = 20 \Rightarrow t' = 4\ \text{s};\qquad 10\cdot t'' = 80 \Rightarrow t'' = 8\ \text{s};\qquad t_2 = 12\ \text{s}.

Nhìn trên đồ thị: ở cách 2 xe đạt ngay 10 m/s10\ \text{m/s} chỉ sau 4 s rồi giữ nguyên, nên tại mọi thời điểm về sau vận tốc của nó luôn lớn hơn vận tốc của cách 1 (ở cách 1 vận tốc tăng chậm, mãi đến giây thứ 20 mới đạt 10 m/s10\ \text{m/s}). Vì vậy với cùng quãng đường 100 m100\ \text{m}, cách 2 hoàn thành sớm hơn — phù hợp với kết quả tính ở câu a.

Kiểm tra: Cách 1: vtb=0+102=5 m/s⇒t1=100/5=20 sv_{tb} = \tfrac{0+10}{2} = 5\ \text{m/s} \Rightarrow t_1 = 100/5 = 20\ \text{s} ✓. Cách 2: 4+8=12 s4 + 8 = 12\ \text{s} ✓.

Đáp số

Cách 2 mất ít thời gian hơn: t₂ = 12 s < t₁ = 20 s (ít hơn 8 s)Dùng đồ thị v–t (diện tích = quãng đường): cho cùng kết quả t₁ = 20 s, t₂ = 12 s → Cách 2 nhanh hơn

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.