Sách bài tập Vật lí 10

Giải Bài 4.4 trang 7 SBT Vật lí 10

Bài 4. Độ dịch chuyển và quãng đường đi được

Đề bài

Hai anh em bơi trong bể bơi thiếu niên có chiều dài 25 m. Hai anh em xuất phát từ đầu bể bơi đến cuối bể bơi thì người em dừng lại nghỉ, còn người anh quay lại bơi tiếp về đầu bể mới nghỉ.

a) Tính quãng đường bơi được và độ dịch chuyển của hai anh em.

b) Từ bài tập này, hãy cho biết sự khác nhau giữa quãng đường đi được và độ dịch chuyển.

Lời giải

a) Quãng đường bơi được và độ dịch chuyển của hai anh em

Chọn chiều dương là chiều từ đầu bể đến cuối bể. Chiều dài bể bơi: d=25d = 25 m.

Người em: bơi từ đầu bể đến cuối bể rồi dừng lại nghỉ.
- Quãng đường đi được: sem=25s_{em} = 25 m.
- Độ dịch chuyển: người em đi từ đầu bể đến cuối bể, nên độ lớn độ dịch chuyển bằng khoảng cách giữa điểm đầu và điểm cuối:
dem=25 m (theo chiều dương, từ đầu bể đến cuối bể).d_{em} = 25 \text{ m (theo chiều dương, từ đầu bể đến cuối bể).}

Người anh: bơi từ đầu bể đến cuối bể (2525 m), rồi quay lại bơi về đầu bể (2525 m) mới nghỉ.
- Quãng đường đi được: sanh=25+25=50s_{anh} = 25 + 25 = 50 m.
- Độ dịch chuyển: điểm cuối (đầu bể) trùng với điểm xuất phát (đầu bể), nên:
danh=0.d_{anh} = 0.

b) Sự khác nhau giữa quãng đường đi được và độ dịch chuyển

- Quãng đường đi được là độ dài thực tế của đường đi, luôn là một số dương (hoặc bằng 0 nếu vật đứng yên) và không cho biết hướng chuyển động. Nó phụ thuộc vào cả hành trình vật đã đi.
- Độ dịch chuyển là đại lượng vectơ, cho biết độ dài và hướng của đoạn thẳng nối từ vị trí đầu đến vị trí cuối của vật, không phụ thuộc vào đường đi.

Khi vật chuyển động theo một chiều không đổi (như người em) thì độ lớn độ dịch chuyển bằng quãng đường đi được. Khi vật có đổi chiều chuyển động (như người anh quay lại về chỗ xuất phát) thì độ lớn độ dịch chuyển nhỏ hơn quãng đường đi được; nếu vật trở về đúng vị trí ban đầu thì độ dịch chuyển bằng 0 trong khi quãng đường đi được vẫn khác 0.

Đáp số

Em: quãng đường 25 m, độ dịch chuyển 25 m. Anh: quãng đường 50 m, độ dịch chuyển 0Quãng đường là độ dài đường đi (vô hướng, luôn ≥ 0); độ dịch chuyển là vectơ nối vị trí đầu–cuối. Đi một chiều: bằng nhau; có quay lại: độ dịch chuyển < quãng đường (anh về chỗ cũ nên bằng 0)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.