Sách bài tập Toán 9 Tập hai

Giải Bài 14 trang 73 SBT Toán 9

Hình học và đo lường   Đã kiểm

Đề bài

Cho tam giác ABCABC nội tiếp đường tròn (O)(O), vẽ AX⊥BCAX \perp BC và cắt nhau tại điểm DD. Cho điểm HH trên đoạn thẳng ADAD sao cho DH=DXDH = DX. Cho BHBH cắt ACAC tại EE và CHCH cắt ABAB tại FF.

a) Chứng minh rằng HH là trực tâm của tam giác ABCABC.

b) Chứng minh rằng HH là tâm của đường tròn nội tiếp tam giác DEFDEF.

Lời giải

Phân tích. AX⊥BCAX\perp BC tại DD và AXAX cắt lại đường tròn (O)(O) tại XX. Vì HH nằm trên ADAD với DH=DXDH=DX nên H, XH,\,X đối xứng nhau qua DD; mà AD⊥BCAD\perp BC nên HH đối xứng với XX qua đường thẳng BCBC. Xét tam giác ABCABC nhọn. Kí hiệu ba góc là A, B, CA,\,B,\,C.

### a) HH là trực tâm tam giác ABCABC

Vì H∈ADH\in AD và AD⊥BCAD\perp BC nên AH⊥BCAH\perp BC, tức HH nằm trên đường cao kẻ từ AA.

Trong tam giác vuông ADCADC (vuông tại DD): DAC^=90∘−C\widehat{DAC}=90^\circ-C, mà X, A, DX,\,A,\,D thẳng hàng nên
XAC^=DAC^=90∘−C.\widehat{XAC}=\widehat{DAC}=90^\circ-C.
Hai góc nội tiếp XBC^\widehat{XBC} và XAC^\widehat{XAC} cùng chắn cung XCXC nên
XBC^=XAC^=90∘−C.\widehat{XBC}=\widehat{XAC}=90^\circ-C.
Vì HH đối xứng XX qua BCBC (và D∈BCD\in BC) nên HBC^=XBC^=90∘−C\widehat{HBC}=\widehat{XBC}=90^\circ-C.

Gọi E=BH∩ACE=BH\cap AC. Trong tam giác BECBEC:
BEC^=180∘−EBC^−BCE^=180∘−(90∘−C)−C=90∘,\widehat{BEC}=180^\circ-\widehat{EBC}-\widehat{BCE}=180^\circ-(90^\circ-C)-C=90^\circ,
nên BE⊥ACBE\perp AC, tức BH⊥ACBH\perp AC: HH nằm trên đường cao kẻ từ BB.

HH thuộc hai đường cao (từ AA và từ BB) nên HH là trực tâm của tam giác ABCABC. Khi đó D, E, FD,\,E,\,F lần lượt là chân các đường cao từ A, B, CA,\,B,\,C, và DEFDEF là tam giác orthic của ABCABC.

###

b) HH là tâm đường tròn nội tiếp tam giác DEFDEF

Ta chứng minh DH, EH, FHDH,\,EH,\,FH là ba đường phân giác của tam giác DEFDEF.

DHDH phân giác FDE^\widehat{FDE}.

Tứ giác BFHDBFHD có BFH^=BDH^=90∘\widehat{BFH}=\widehat{BDH}=90^\circ nên nội tiếp đường tròn đường kính BHBH. Hai góc cùng chắn cung HFHF cho
HDF^=HBF^=EBA^=90∘−A\widehat{HDF}=\widehat{HBF}=\widehat{EBA}=90^\circ-A
(xét tam giác vuông ABEABE).

Tứ giác CEHDCEHD có CEH^=CDH^=90∘\widehat{CEH}=\widehat{CDH}=90^\circ nên nội tiếp đường tròn đường kính CHCH. Hai góc cùng chắn cung HEHE cho
HDE^=HCE^=FCA^=90∘−A\widehat{HDE}=\widehat{HCE}=\widehat{FCA}=90^\circ-A
(xét tam giác vuông ACFACF).

Vậy HDF^=HDE^=90∘−A\widehat{HDF}=\widehat{HDE}=90^\circ-A, nên DHDH là phân giác của FDE^\widehat{FDE}.

Tương tự:
- Dùng các tứ giác nội tiếp AFHEAFHE (đường kính AHAH) và CEHDCEHD: HEF^=HAF^=90∘−B\widehat{HEF}=\widehat{HAF}=90^\circ-B và HED^=HCD^=90∘−B\widehat{HED}=\widehat{HCD}=90^\circ-B, nên EHEH phân giác DEF^\widehat{DEF}.
- Dùng các tứ giác nội tiếp AFHEAFHE và BFHDBFHD: HFE^=HAE^=90∘−C\widehat{HFE}=\widehat{HAE}=90^\circ-C và HFD^=HBD^=90∘−C\widehat{HFD}=\widehat{HBD}=90^\circ-C, nên FHFH phân giác DFE^\widehat{DFE}.

Ba đường phân giác của tam giác DEFDEF cùng đi qua HH, vậy HH là tâm đường tròn nội tiếp tam giác DEFDEF (đpcm).

Đáp số

đpcmđpcm

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.