Sách bài tập Toán 9 Tập hai

Giải Bài 9.20 trang 54 SBT Toán 9

Bài 28. Đường tròn ngoại tiếp và đường tròn nội tiếp của một tam giác

Đề bài

Cho △ABC∽△A′B′C′\triangle ABC \backsim \triangle A'B'C' với tỉ số đồng dạng k>0k > 0. Gọi (O,R)(O, R) và (O′,R′)(O', R') lần lượt là đường tròn ngoại tiếp các tam giác ABCABC và A′B′C′A'B'C'. Gọi (I,r)(I, r) và (I′,r′)(I', r') lần lượt là đường tròn nội tiếp các tam giác ABCABC và A′B′C′A'B'C'. Chứng minh rằng RR′=rr′=k\dfrac{R}{R'} = \dfrac{r}{r'} = k.

Lời giải

Phân tích. Vì △ABC∽△A′B′C′\triangle ABC \backsim \triangle A'B'C' với tỉ số kk nên các cạnh tương ứng tỉ lệ và các góc tương ứng bằng nhau:
BCB′C′=CAC′A′=ABA′B′=k,A^=A′^, B^=B′^, C^=C′^.\dfrac{BC}{B'C'}=\dfrac{CA}{C'A'}=\dfrac{AB}{A'B'}=k,\qquad \widehat{A}=\widehat{A'},\ \widehat{B}=\widehat{B'},\ \widehat{C}=\widehat{C'}.

a) Chứng minh RR′=k\dfrac{R}{R'}=k (đường tròn ngoại tiếp).

Xét △ABC\triangle ABC nội tiếp đường tròn (O,R)(O,R). Kẻ đường kính BDBD của (O)(O) (DD nằm trên đường tròn).

- Góc BCD^\widehat{BCD} là góc nội tiếp chắn nửa đường tròn nên BCD^=90∘\widehat{BCD}=90^\circ, do đó △BCD\triangle BCD vuông tại CC.
- Hai góc nội tiếp BDC^\widehat{BDC} và BAC^\widehat{BAC} cùng chắn cung BCBC nên BDC^=BAC^=A^\widehat{BDC}=\widehat{BAC}=\widehat{A}.

Trong tam giác vuông BCDBCD (cạnh huyền BD=2RBD=2R):
sin⁡BDC^=BCBD ⇒ BC=2Rsin⁡A^.\sin\widehat{BDC}=\dfrac{BC}{BD}\ \Rightarrow\ BC=2R\sin\widehat{A}.

Làm hoàn toàn tương tự với △A′B′C′\triangle A'B'C' nội tiếp (O′,R′)(O',R'):
B′C′=2R′sin⁡A′^.B'C'=2R'\sin\widehat{A'}.

Vì A^=A′^\widehat{A}=\widehat{A'} nên sin⁡A^=sin⁡A′^\sin\widehat{A}=\sin\widehat{A'}. Chia vế theo vế:
BCB′C′=2Rsin⁡A^2R′sin⁡A′^=RR′.\dfrac{BC}{B'C'}=\dfrac{2R\sin\widehat{A}}{2R'\sin\widehat{A'}}=\dfrac{R}{R'}.

Mà BCB′C′=k\dfrac{BC}{B'C'}=k, suy ra RR′=k\boxed{\dfrac{R}{R'}=k}.

b) Chứng minh rr′=k\dfrac{r}{r'}=k (đường tròn nội tiếp).

Xét △ABC\triangle ABC với đường tròn nội tiếp (I,r)(I,r). Vì (I,r)(I,r) tiếp xúc với cả ba cạnh nên khoảng cách từ II đến mỗi cạnh đều bằng rr. Nối II với ba đỉnh, tam giác ABCABC được chia thành ba tam giác IBC, ICA, IABIBC,\ ICA,\ IAB có đường cao hạ từ II đều bằng rr. Do đó:
SABC=12r⋅BC+12r⋅CA+12r⋅AB=r⋅AB+BC+CA2=r⋅p,S_{ABC}=\tfrac{1}{2}r\cdot BC+\tfrac{1}{2}r\cdot CA+\tfrac{1}{2}r\cdot AB=r\cdot\dfrac{AB+BC+CA}{2}=r\cdot p,
với p=AB+BC+CA2p=\dfrac{AB+BC+CA}{2} là nửa chu vi. Vậy r=SABCpr=\dfrac{S_{ABC}}{p}. Tương tự r′=SA′B′C′p′r'=\dfrac{S_{A'B'C'}}{p'} với p′p' là nửa chu vi △A′B′C′\triangle A'B'C'.

Vì hai tam giác đồng dạng tỉ số kk nên:
- Tỉ số chu vi bằng tỉ số đồng dạng: pp′=k\dfrac{p}{p'}=k.
- Tỉ số diện tích bằng bình phương tỉ số đồng dạng: SABCSA′B′C′=k2\dfrac{S_{ABC}}{S_{A'B'C'}}=k^2.

Suy ra:
rr′=SABCpSA′B′C′p′=SABCSA′B′C′⋅p′p=k2⋅1k=k.\dfrac{r}{r'}=\dfrac{\dfrac{S_{ABC}}{p}}{\dfrac{S_{A'B'C'}}{p'}}=\dfrac{S_{ABC}}{S_{A'B'C'}}\cdot\dfrac{p'}{p}=k^2\cdot\dfrac{1}{k}=k.

Vậy rr′=k\boxed{\dfrac{r}{r'}=k}.

Kết luận. RR′=rr′=k\dfrac{R}{R'}=\dfrac{r}{r'}=k (đpcm).

Đáp số

đpcm

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.