Sách bài tập Toán 9 Tập một

Giải Bài 5.26 trang 68 SBT Toán 9

Bài 16. Vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn (Bài tập cuối chương V)

Đề bài

Cho tam giác ABCABC.

a) Chứng minh rằng hai đường tròn (B;BA)(B; BA) và (C;CA)(C; CA) cắt nhau. Gọi A′A' là giao điểm khác AA của hai đường tròn đó.

b) Chứng minh rằng AA và A′A' đối xứng nhau qua BCBC.

c) Biết rằng AA′=24 cmAA' = 24\ \text{cm}, AB=15 cmAB = 15\ \text{cm} và AC=13 cmAC = 13\ \text{cm}. Tính độ dài BCBC.

Lời giải

a) Hai đường tròn (B;BA)(B;BA) và (C;CA)(C;CA) cắt nhau.

Hai đường tròn có:
- Tâm BB, bán kính R=BAR = BA.
- Tâm CC, bán kính r=CAr = CA.
- Khoảng cách hai tâm là d=BCd = BC.

Vì AA, BB, CC là ba đỉnh của một tam giác nên theo bất đẳng thức tam giác:

∣BA−CA∣<BC<BA+CA,|BA - CA| < BC < BA + CA,

tức là ∣R−r∣<d<R+r|R - r| < d < R + r.

Đây đúng là điều kiện để hai đường tròn cắt nhau tại hai điểm phân biệt. Hai đường tròn cùng đi qua điểm AA, nên ngoài AA chúng còn một giao điểm thứ hai; gọi đó là A′A'. (đpcm)

b) AA và A′A' đối xứng nhau qua BCBC.

Vì AA và A′A' đều nằm trên đường tròn (B;BA)(B;BA) nên BA=BA′BA = BA', suy ra BB cách đều AA và A′A'.

Vì AA và A′A' đều nằm trên đường tròn (C;CA)(C;CA) nên CA=CA′CA = CA', suy ra CC cách đều AA và A′A'.

Vậy BB và CC cùng nằm trên đường trung trực của đoạn AA′AA'. Do đó đường thẳng BCBC chính là đường trung trực của AA′AA', nghĩa là BCBC vuông góc với AA′AA' tại trung điểm của AA′AA'.

Suy ra AA và A′A' đối xứng nhau qua BCBC. (đpcm)

c) Tính BCBC khi AA′=24AA' = 24 cm, AB=15AB = 15 cm, AC=13AC = 13 cm.

Gọi HH là giao điểm của AA′AA' và BCBC. Theo câu b), BCBC là trung trực của AA′AA' nên:

AH⊥BCvàAH=AA′2=242=12 (cm).AH \perp BC \quad\text{và}\quad AH = \dfrac{AA'}{2} = \dfrac{24}{2} = 12 \text{ (cm)}.

Xét tam giác ABHABH vuông tại HH, áp dụng định lí Pythagore:

BH=AB2−AH2=152−122=225−144=81=9 (cm).BH = \sqrt{AB^2 - AH^2} = \sqrt{15^2 - 12^2} = \sqrt{225 - 144} = \sqrt{81} = 9 \text{ (cm)}.

Xét tam giác ACHACH vuông tại HH, áp dụng định lí Pythagore:

CH=AC2−AH2=132−122=169−144=25=5 (cm).CH = \sqrt{AC^2 - AH^2} = \sqrt{13^2 - 12^2} = \sqrt{169 - 144} = \sqrt{25} = 5 \text{ (cm)}.

Có hai trường hợp về vị trí của HH trên đường thẳng BCBC:

- Trường hợp 1: HH nằm giữa BB và CC (tam giác có các góc BB, CC nhọn):
BC=BH+CH=9+5=14 (cm).BC = BH + CH = 9 + 5 = 14 \text{ (cm)}.

- Trường hợp 2: HH nằm ngoài đoạn BCBC (tam giác tù tại CC):
BC=BH−CH=9−5=4 (cm).BC = BH - CH = 9 - 5 = 4 \text{ (cm)}.

Thử lại: với BC=14BC = 14 hay BC=4BC = 4, kết hợp AB=15AB = 15, AC=13AC = 13 đều thỏa mãn bất đẳng thức tam giác và cho chiều cao hạ từ AA bằng 1212 cm (vì AA′=24AA' = 24), nên cả hai giá trị đều nhận được.

Vậy BC=14BC = 14 cm hoặc BC=4BC = 4 cm.

Đáp số

đpcmđpcmBC = 14 cm hoặc BC = 4 cm

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.