Sách bài tập Toán 9 Tập một

Giải Bài 5.19 trang 65 SBT Toán 9

Bài tập cuối chương V   Đã kiểm chéo

Đề bài

Cho đường tròn (O)(O) và điểm MM nằm bên ngoài (O)(O). Từ MM kẻ tiếp tuyến MAMA với (O)(O), trong đó AA là tiếp điểm. Đường thẳng qua AA và vuông góc với MOMO cắt (O)(O) tại BB (khác AA).

a) Chứng minh rằng MBMB là tiếp tuyến của (O)(O);

b) Tính OMOM và diện tích phần của tam giác AMBAMB nằm bên ngoài (O)(O), biết bán kính của (O)(O) bằng 3 cm và MAB^=60°\widehat{MAB} = 60°.

Lời giải

## a) Chứng minh MBMB là tiếp tuyến của (O)(O)

Gọi HH là giao điểm của ABAB và MOMO.

Vì ABAB là một dây của (O)(O) và MO⊥ABMO \perp AB tại HH nên theo quan hệ giữa đường kính và dây, đường thẳng MOMO đi qua tâm và vuông góc với dây ABAB sẽ đi qua trung điểm của ABAB. Do đó HH là trung điểm của ABAB, tức MOMO là đường trung trực của đoạn ABAB.

Vì MM nằm trên đường trung trực của ABAB nên MA=MBMA = MB.

Xét hai tam giác MOAMOA và MOBMOB:
- OA=OBOA = OB (cùng là bán kính);
- MA=MBMA = MB (chứng minh trên);
- MOMO là cạnh chung.

Suy ra △MOA=△MOB\triangle MOA = \triangle MOB (c.c.c), do đó MBO^=MAO^\widehat{MBO} = \widehat{MAO}.

Mà MAMA là tiếp tuyến của (O)(O) tại AA nên OA⊥MAOA \perp MA, tức MAO^=90∘\widehat{MAO} = 90^\circ.

Vậy MBO^=90∘\widehat{MBO} = 90^\circ, nghĩa là OB⊥MBOB \perp MB tại BB thuộc (O)(O). Do đó MBMB là tiếp tuyến của (O)(O) (đpcm).

##

b) Tính OMOM và diện tích phần tam giác AMBAMB nằm ngoài (O)(O)

Cho R=OA=OB=3R = OA = OB = 3 cm và MAB^=60∘\widehat{MAB} = 60^\circ.

Tính các góc. Vì OA⊥MAOA \perp MA nên OAB^=MAO^−MAB^=90∘−60∘=30∘\widehat{OAB} = \widehat{MAO} - \widehat{MAB} = 90^\circ - 60^\circ = 30^\circ.

Tam giác OABOAB cân tại OO (OA=OBOA = OB) nên OBA^=OAB^=30∘\widehat{OBA} = \widehat{OAB} = 30^\circ, suy ra:
AOB^=180∘−30∘−30∘=120∘.\widehat{AOB} = 180^\circ - 30^\circ - 30^\circ = 120^\circ.

Vì △MOA=△MOB\triangle MOA = \triangle MOB nên MOMO là phân giác của AOB^\widehat{AOB}, do đó AOM^=120∘2=60∘\widehat{AOM} = \dfrac{120^\circ}{2} = 60^\circ.

Tính OMOM. Trong tam giác OAMOAM vuông tại AA:
OM=OAcos⁡AOM^=3cos⁡60∘=312=6 (cm).OM = \frac{OA}{\cos \widehat{AOM}} = \frac{3}{\cos 60^\circ} = \frac{3}{\tfrac{1}{2}} = 6 \text{ (cm)}.

Xác định tam giác AMBAMB. Ta có MA=OA⋅tan⁡60∘=33MA = OA\cdot\tan 60^\circ = 3\sqrt{3} (cm), và MA=MB=33MA = MB = 3\sqrt{3} cm. Lại có MAB^=MBA^=60∘\widehat{MAB} = \widehat{MBA} = 60^\circ nên AMB^=60∘\widehat{AMB} = 60^\circ. Vậy tam giác AMBAMB đều cạnh 333\sqrt{3} cm.

Diện tích tam giác AMBAMB:
SAMB=34⋅(33)2=34⋅27=2734 (cm2).S_{AMB} = \frac{\sqrt{3}}{4}\cdot (3\sqrt{3})^2 = \frac{\sqrt{3}}{4}\cdot 27 = \frac{27\sqrt{3}}{4} \text{ (cm}^2).

Phần nằm bên trong (O)(O). Hai cạnh MAMA, MBMB là tiếp tuyến nên chỉ chạm đường tròn tại AA, BB; cạnh ABAB là dây. Phần tam giác nằm trong (O)(O) chính là hình viên phân giới hạn bởi dây ABAB và cung nhỏ ABAB (ứng với góc ở tâm 120∘120^\circ).

Diện tích hình quạt 120∘120^\circ:
Squạt=120360⋅πR2=13⋅π⋅9=3π (cm2).S_{quạt} = \frac{120}{360}\cdot \pi R^2 = \frac{1}{3}\cdot \pi \cdot 9 = 3\pi \text{ (cm}^2).

Diện tích tam giác OABOAB:
SOAB=12⋅OA⋅OB⋅sin⁡120∘=12⋅3⋅3⋅32=934 (cm2).S_{OAB} = \frac{1}{2}\cdot OA \cdot OB \cdot \sin 120^\circ = \frac{1}{2}\cdot 3 \cdot 3 \cdot \frac{\sqrt{3}}{2} = \frac{9\sqrt{3}}{4} \text{ (cm}^2).

Diện tích hình viên phân (phần trong đường tròn):
Svp=Squạt−SOAB=3π−934 (cm2).S_{vp} = S_{quạt} - S_{OAB} = 3\pi - \frac{9\sqrt{3}}{4} \text{ (cm}^2).

Phần tam giác AMBAMB nằm ngoài (O)(O):
S=SAMB−Svp=2734−(3π−934)=3634−3π=93−3π (cm2).S = S_{AMB} - S_{vp} = \frac{27\sqrt{3}}{4} - \left(3\pi - \frac{9\sqrt{3}}{4}\right) = \frac{36\sqrt{3}}{4} - 3\pi = 9\sqrt{3} - 3\pi \text{ (cm}^2).

Vậy S=93−3π≈6,16S = 9\sqrt{3} - 3\pi \approx 6{,}16 cm2^2.

Đáp số

đpcmOM=6OM = 6 cm; diện tích phần ngoài =93−3π≈6,16= 9\sqrt{3} - 3\pi \approx 6{,}16 cm²

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.