Sách bài tập Toán 9 Tập một

Giải Bài 4.17 trang 46 SBT Toán 9

Bài 3. Giải bài toán bằng cách lập hệ phương trình

Đề bài

Với α<β<90∘\alpha < \beta < 90^\circ, chứng minh rằng:

a) cos⁡α>cos⁡β\cos\alpha > \cos\beta (HD. Sử dụng Ví dụ 5 và bài 4.15);

b) sin⁡α<sin⁡β\sin\alpha < \sin\beta (HD. Sử dụng công thức sin⁡2α+cos⁡2α=1\sin^2\alpha + \cos^2\alpha = 1).

Lời giải

## a) Chứng minh cos⁡α>cos⁡β\cos\alpha > \cos\beta

Dựng hình (ý tưởng của Ví dụ 5). Dựng đoạn thẳng BC=1BC = 1 và vẽ đường tròn đường kính BCBC. Trên cùng một nửa đường tròn, lấy hai điểm A1, A2A_1,\,A_2 sao cho
A1BC^=α,A2BC^=β(α<β<90∘).\widehat{A_1BC}=\alpha,\qquad \widehat{A_2BC}=\beta \quad(\alpha<\beta<90^\circ).

Vì A1, A2A_1,\,A_2 nằm trên đường tròn đường kính BCBC nên (góc nội tiếp chắn nửa đường tròn):
BA1C^=BA2C^=90∘.\widehat{BA_1C}=\widehat{BA_2C}=90^\circ.

Xét các tam giác vuông có chung cạnh huyền BC=1BC=1:

- Tam giác BA1CBA_1C vuông tại A1A_1:   cos⁡α=BA1BC=BA1.\;\cos\alpha=\dfrac{BA_1}{BC}=BA_1.
- Tam giác BA2CBA_2C vuông tại A2A_2:   cos⁡β=BA2BC=BA2.\;\cos\beta=\dfrac{BA_2}{BC}=BA_2.

(Theo bài 4.15, với góc nhọn thì các tỉ số lượng giác đều dương, nên BA1, BA2>0BA_1,\,BA_2>0.)

So sánh hai dây BA1BA_1 và BA2BA_2. Góc nội tiếp A1BC^=α\widehat{A_1BC}=\alpha chắn cung A1CA_1C nên cung A1C=2α\text{cung }A_1C=2\alpha; tương tự cung A2C=2β\text{cung }A_2C=2\beta. Do đó
cung BA1=180∘−2α,cung BA2=180∘−2β.\text{cung }BA_1=180^\circ-2\alpha,\qquad \text{cung }BA_2=180^\circ-2\beta.

Vì α<β\alpha<\beta nên 180∘−2α>180∘−2β180^\circ-2\alpha>180^\circ-2\beta, tức cung BA1>BA_1> cung BA2BA_2 (cả hai đều nhỏ hơn 180∘180^\circ). Trong một đường tròn, dây căng cung lớn hơn thì lớn hơn, suy ra
BA1>BA2  ⟹  cos⁡α>cos⁡β.(đpcm)BA_1>BA_2\;\Longrightarrow\;\cos\alpha>\cos\beta.\qquad\text{(đpcm)}

##

b) Chứng minh sin⁡α<sin⁡β\sin\alpha < \sin\beta

Vì α,β\alpha,\beta là các góc nhọn nên sin⁡α, sin⁡β, cos⁡α, cos⁡β\sin\alpha,\ \sin\beta,\ \cos\alpha,\ \cos\beta đều dương.

Theo câu a): cos⁡α>cos⁡β>0\cos\alpha>\cos\beta>0, suy ra
cos⁡2α>cos⁡2β.\cos^2\alpha>\cos^2\beta.

Áp dụng công thức sin⁡2α+cos⁡2α=1\sin^2\alpha+\cos^2\alpha=1, tức sin⁡2α=1−cos⁡2α\sin^2\alpha=1-\cos^2\alpha, ta có:
sin⁡2α−sin⁡2β=(1−cos⁡2α)−(1−cos⁡2β)=cos⁡2β−cos⁡2α<0.\sin^2\alpha-\sin^2\beta=(1-\cos^2\alpha)-(1-\cos^2\beta)=\cos^2\beta-\cos^2\alpha<0.

Vậy sin⁡2α<sin⁡2β\sin^2\alpha<\sin^2\beta. Vì sin⁡α, sin⁡β>0\sin\alpha,\ \sin\beta>0 nên lấy căn bậc hai được
sin⁡α<sin⁡β.(đpcm)\sin\alpha<\sin\beta.\qquad\text{(đpcm)}

Nhận xét. Khi góc nhọn tăng dần (từ 0∘0^\circ đến 90∘90^\circ) thì cos⁡\cos giảm, còn sin⁡\sin tăng.

Đáp số

đpcmđpcm

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.