Sách bài tập Toán 7 Tập một

Giải Bài 1.24 trang 16 SBT Toán 7

Bài 3. Lũy thừa với số mũ tự nhiên của một số hữu tỉ

Đề bài

Hình vuông dưới đây có tính chất: Mỗi ô ghi một luỹ thừa của 2; tích các số trong mỗi hàng, mỗi cột và mỗi đường chéo đều bằng nhau. Hãy điền các luỹ thừa của 2 còn thiếu vào các ô trống.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 16 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Bảng vuông 3×3. Các ô đã điền: hàng 1 cột 1: 212^1; hàng 2 cột 1: 262^6, hàng 2 cột 2: 242^4; hàng 3 cột 3: 272^7. Các ô còn lại để trống: hàng 1 cột 2, hàng 1 cột 3, hàng 2 cột 3, hàng 3 cột 1, hàng 3 cột 2.

| 212^1 | ... | ... |
| 262^6 | 242^4 | ... |
| ... | ... | 272^7 |

Lời giải

Ý tưởng: Vì mỗi ô là một luỹ thừa của 22 nên ta đặt mỗi ô dưới dạng 2x2^x với xx là số mũ. Khi đó tích các số trên một hàng (cột, đường chéo) là:

2x1⋅2x2⋅2x3=2x1+x2+x3.2^{x_1}\cdot 2^{x_2}\cdot 2^{x_3}=2^{x_1+x_2+x_3}.

Các tích này bằng nhau khi và chỉ khi tổng các số mũ trên mỗi hàng, mỗi cột, mỗi đường chéo đều bằng nhau. Vậy bài toán quy về điền số mũ sao cho mọi hàng, cột, đường chéo có cùng tổng SS.

Bảng số mũ (ô trống ghi dấu ??):

| 11 | ?? | ?? |
|---|---|---|
| 66 | 44 | ?? |
| ?? | ?? | 77 |

Bước 1 — Tìm tổng chung SS. Đường chéo chính gồm ba số mũ đã biết: 11 (ô trên trái), 44 (ô giữa), 77 (ô dưới phải):

S=1+4+7=12.S=1+4+7=12.

Vậy mỗi hàng, mỗi cột, mỗi đường chéo đều có tổng số mũ bằng 1212.

Bước 2 — Lần lượt điền các ô trống.

- Cột 1: 1+6+x31=12⇒x31=5.1+6+x_{31}=12\Rightarrow x_{31}=5.
- Hàng 2: 6+4+x23=12⇒x23=2.6+4+x_{23}=12\Rightarrow x_{23}=2.
- Đường chéo phụ: x13+4+x31=12⇒x13+4+5=12⇒x13=3.x_{13}+4+x_{31}=12\Rightarrow x_{13}+4+5=12\Rightarrow x_{13}=3.
- Hàng 1: 1+x12+x13=12⇒1+x12+3=12⇒x12=8.1+x_{12}+x_{13}=12\Rightarrow 1+x_{12}+3=12\Rightarrow x_{12}=8.
- Hàng 3: x31+x32+7=12⇒5+x32+7=12⇒x32=0.x_{31}+x_{32}+7=12\Rightarrow 5+x_{32}+7=12\Rightarrow x_{32}=0.

Bước 3 — Kiểm tra lại.

- Cột 2: 8+4+0=128+4+0=12 ✓
- Cột 3: 3+2+7=123+2+7=12 ✓
- Đường chéo chính: 1+4+7=121+4+7=12 ✓
- Đường chéo phụ: 3+4+5=123+4+5=12 ✓

Tất cả hàng, cột, đường chéo đều có tổng số mũ bằng 1212, nên các tích tương ứng đều bằng 2122^{12}.

Bước 4 — Viết lại bảng luỹ thừa của 22 (nhớ 20=12^0=1):

| 212^1 | 282^8 | 232^3 |
|---|---|---|
| 262^6 | 242^4 | 222^2 |
| 252^5 | 202^0 | 272^7 |

Các ô còn thiếu được điền là: hàng 1 cột 2 là 282^8; hàng 1 cột 3 là 232^3; hàng 2 cột 3 là 222^2; hàng 3 cột 1 là 252^5; hàng 3 cột 2 là 20=12^0=1.

Đáp số

Hàng 1: 21, 28, 232^1,\ 2^8,\ 2^3; Hàng 2: 26, 24, 222^6,\ 2^4,\ 2^2; Hàng 3: 25, 20, 272^5,\ 2^0,\ 2^7 (tích mỗi hàng/cột/đường chéo đều bằng 2122^{12})

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.