Mục lục Bài 233/233
Sách bài tập Toán 11 Tập hai

Giải Bài 43 trang 72 SBT Toán 11

Bài tập ôn tập cuối chương

Đề bài

Cho hình lăng trụ tam giác đều ABC.A′B′C′ABC.A'B'C' có AB=aAB = a, AA′=2aAA' = 2a. Gọi MM, NN lần lượt là trung điểm của các cạnh BB′BB' và CC′CC'.

a) Tính theo aa thể tích khối tứ diện AA′MNAA'MN.

b) Tính côsin góc nhị diện [A,MN,A′][A, MN, A'].

Lời giải

Vì ABC.A′B′C′ABC.A'B'C' là lăng trụ tam giác đều nên đáy ABCABC là tam giác đều cạnh aa và các cạnh bên AA′,BB′,CC′AA', BB', CC' cùng vuông góc với đáy, AA′=BB′=CC′=2aAA'=BB'=CC'=2a.

Ta có MM là trung điểm BB′BB', NN là trung điểm CC′CC' nên BM=CN=aBM=CN=a, tức M,NM,N nằm trên mặt phẳng song song với đáy ở độ cao aa.

a) Thể tích khối tứ diện AA′MNAA'MN

Gọi II là trung điểm của AA′AA'. Khi đó I,M,NI, M, N cùng nằm trong mặt phẳng song song với đáy ở độ cao aa (vì AI=BM=CN=aAI=BM=CN=a). Do AA′AA' vuông góc với đáy nên AA′⊥(IMN)AA'\perp (IMN), và tam giác IMNIMN bằng tam giác đáy ABCABC (là tam giác đều cạnh aa):
SIMN=34a2.S_{IMN}=\frac{\sqrt3}{4}a^2.

Mặt phẳng (IMN)(IMN) chia tứ diện AA′MNAA'MN thành hai hình chóp A.IMNA.IMN và A′.IMNA'.IMN có chung đáy IMNIMN, hai đường cao lần lượt là AI=aAI=a và A′I=aA'I=a (vì AA′⊥(IMN)AA'\perp(IMN)). Do đó:
VAA′MN=13SIMN⋅AI+13SIMN⋅A′I=13SIMN⋅AA′=13⋅34a2⋅2a=3 a36.V_{AA'MN}=\frac13 S_{IMN}\cdot AI+\frac13 S_{IMN}\cdot A'I=\frac13 S_{IMN}\cdot AA'=\frac13\cdot\frac{\sqrt3}{4}a^2\cdot 2a=\frac{\sqrt3\,a^3}{6}.

b) Côsin góc nhị diện [A,MN,A′][A, MN, A']

Tính các cạnh (dùng định lí Pythagore với cạnh bên vuông góc đáy):
- AM=AB2+BM2=a2+a2=a2AM=\sqrt{AB^2+BM^2}=\sqrt{a^2+a^2}=a\sqrt2.
- AN=AC2+CN2=a2+a2=a2AN=\sqrt{AC^2+CN^2}=\sqrt{a^2+a^2}=a\sqrt2.
- A′M=A′B′2+B′M2=a2+a2=a2A'M=\sqrt{A'B'^2+B'M^2}=\sqrt{a^2+a^2}=a\sqrt2.
- A′N=A′C′2+C′N2=a2+a2=a2A'N=\sqrt{A'C'^2+C'N^2}=\sqrt{a^2+a^2}=a\sqrt2.
- MN=BC=aMN=BC=a (vì BMNCBMNC là hình chữ nhật, MN∥BCMN\parallel BC, MN=BC=aMN=BC=a).

Gọi HH là trung điểm của MNMN. Vì tam giác AMNAMN cân tại AA nên AH⊥MNAH\perp MN; tam giác A′MNA'MN cân tại A′A' nên A′H⊥MNA'H\perp MN. Vậy góc nhị diện [A,MN,A′][A, MN, A'] chính là góc AHA′^\widehat{AHA'}.

Ta có MH=MN2=a2MH=\dfrac{MN}{2}=\dfrac a2, nên:
AH=AM2−MH2=2a2−a24=a72,A′H=a72.AH=\sqrt{AM^2-MH^2}=\sqrt{2a^2-\frac{a^2}{4}}=\frac{a\sqrt7}{2},\qquad A'H=\frac{a\sqrt7}{2}.

Trong tam giác AHA′AHA' với AA′=2aAA'=2a, áp dụng định lí côsin:
cos⁡AHA′^=AH2+A′H2−AA′22⋅AH⋅A′H=7a24+7a24−4a22⋅7a24=−a227a22=−17.\cos\widehat{AHA'}=\frac{AH^2+A'H^2-AA'^2}{2\cdot AH\cdot A'H}=\frac{\dfrac{7a^2}{4}+\dfrac{7a^2}{4}-4a^2}{2\cdot\dfrac{7a^2}{4}}=\frac{-\dfrac{a^2}{2}}{\dfrac{7a^2}{2}}=-\frac17.

Vậy côsin góc nhị diện [A,MN,A′][A, MN, A'] bằng −17-\dfrac17 (góc tù).

Đáp số

VAA′MN=3 a36V_{AA'MN}=\dfrac{\sqrt3\,a^3}{6}cos⁡[A,MN,A′]=−17\cos[A,MN,A']=-\dfrac17

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.