Sách bài tập Toán 10 Tập hai

Giải Bài 6.62 trang 27 SBT Toán 10

Bài tập cuối chương VI

Đề bài

Trong Vật lí ta biết rằng, khi một vật được ném xiên với vận tốc ban đầu v0v_0, góc ném hợp với phương ngang OxOx một góc α\alpha, nếu ta bỏ qua sức cản của không khí và gió, vật chỉ chịu tác động của trọng lực với gia tốc trọng trường g≈9,8g \approx 9{,}8 m/s2^2, thì độ cao yy (so với mặt đất) của vật phụ thuộc vào khoảng cách theo phương ngang xx (tính đến mặt đất tại điểm ném) theo một hàm số bậc hai cho bởi công thức
y=−g2v02cos⁡2αx2+xtan⁡α.y = \dfrac{-g}{2v_0^2 \cos^2 \alpha} x^2 + x \tan \alpha.
Như vậy quỹ đạo chuyển động của vật là một phần của đường parabol. Hãy xác định
a) Các hệ số aa, bb và cc của hàm số bậc hai này;

b) Độ cao lớn nhất mà vật có thể đạt được;

c) Giả sử vận tốc ban đầu v0v_0 không đổi. Từ kết quả câu

b) hãy xác định góc ném α\alpha để độ cao lớn nhất của vật đạt giá trị lớn nhất.

d) Một quả bóng được đá từ mặt đất lên cao với vận tốc ban đầu v0=20v_0 = 20 m/s và góc đá so với phương ngang là α=45°\alpha = 45°. Khi quả bóng ở độ cao trên 55 m thì khoảng cách theo phương ngang từ vị trí của quả bóng đến vị trí đá bóng nằm trong khoảng nào (làm tròn kết quả đến hàng phần trăm)?

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 27 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Đồ thị parabol quỹ đạo của vật ném xiên trong hệ trục OxyOxy: đường cong đi lên từ gốc OO, đạt đỉnh tại điểm AA có tung độ ymaxy_{max}, rồi đi xuống cắt trục hoành tại xmaxx_{max}. Tại gốc OO có vectơ vận tốc ban đầu v0⃗\vec{v_0} hợp với phương ngang OxOx một góc α\alpha.

Lời giải

## a) Xác định các hệ số aa, bb, cc

So sánh công thức
y=−g2v02cos⁡2α x2+(tan⁡α) xy = \frac{-g}{2v_0^2\cos^2\alpha}\,x^2 + (\tan\alpha)\,x
với dạng tổng quát của hàm số bậc hai y=ax2+bx+cy = ax^2 + bx + c, ta được:

a=−g2v02cos⁡2α,b=tan⁡α,c=0.a = \frac{-g}{2v_0^2\cos^2\alpha}, \qquad b = \tan\alpha, \qquad c = 0.

##

b) Độ cao lớn nhất

Vì g>0g>0, v0>0v_0>0, cos⁡2α>0\cos^2\alpha>0 nên a<0a<0, đồ thị là parabol có bề lõm quay xuống dưới. Do đó hàm số đạt giá trị lớn nhất tại đỉnh, tức tại
x=−b2a,x = -\frac{b}{2a},
và giá trị lớn nhất đó chính là độ cao lớn nhất của vật:
ymax⁡=−Δ4a=−b2−4ac4a=−b24a(vì c=0).y_{\max} = -\frac{\Delta}{4a} = -\frac{b^2 - 4ac}{4a} = -\frac{b^2}{4a} \quad(\text{vì } c=0).

Thay b=tan⁡αb = \tan\alpha và a=−g2v02cos⁡2αa = \dfrac{-g}{2v_0^2\cos^2\alpha}:
ymax⁡=−tan⁡2α4⋅−g2v02cos⁡2α=tan⁡2α⋅2v02cos⁡2α4g=2v02cos⁡2α⋅sin⁡2αcos⁡2α4g.y_{\max} = -\frac{\tan^2\alpha}{4\cdot\dfrac{-g}{2v_0^2\cos^2\alpha}} = \frac{\tan^2\alpha \cdot 2v_0^2\cos^2\alpha}{4g} = \frac{2v_0^2\cos^2\alpha\cdot\dfrac{\sin^2\alpha}{\cos^2\alpha}}{4g}.

Vậy
 ymax⁡=v02sin⁡2α2g .\boxed{\,y_{\max} = \frac{v_0^2\sin^2\alpha}{2g}\,.}

##

c) Góc ném để độ cao lớn nhất đạt giá trị lớn nhất

Với v0v_0 không đổi, từ câu

b) ta có
ymax⁡=v02sin⁡2α2g.y_{\max} = \frac{v_0^2\sin^2\alpha}{2g}.
Ở đây v022g\dfrac{v_0^2}{2g} là hằng số dương, nên ymax⁡y_{\max} đạt giá trị lớn nhất khi và chỉ khi sin⁡2α\sin^2\alpha lớn nhất.

Vì 0<α≤90∘0 < \alpha \le 90^\circ nên 0<sin⁡2α≤10 < \sin^2\alpha \le 1, dấu bằng xảy ra khi sin⁡α=1\sin\alpha = 1, tức α=90∘\alpha = 90^\circ.

Khi đó độ cao lớn nhất đạt giá trị lớn nhất là
ymax⁡=v022gy_{\max} = \frac{v_0^2}{2g}
(vật được ném thẳng đứng lên trên).

##

d) Khoảng cách theo phương ngang khi bóng ở độ cao trên 5 m

Thay v0=20v_0 = 20 m/s, α=45∘\alpha = 45^\circ, g=9,8g = 9{,}8 m/s2^2. Ta có cos⁡245∘=12\cos^2 45^\circ = \dfrac12, tan⁡45∘=1\tan 45^\circ = 1, nên:
a=−9,82⋅202⋅12=−9,8400=−0,0245,b=1,c=0.a = \frac{-9{,}8}{2\cdot 20^2\cdot \frac12} = \frac{-9{,}8}{400} = -0{,}0245,\qquad b = 1,\qquad c = 0.

Quỹ đạo: y=−0,0245 x2+x.y = -0{,}0245\,x^2 + x.

Bóng ở độ cao trên 5 m nghĩa là y>5y > 5:
−0,0245 x2+x>5  ⟺  0,0245 x2−x+5<0.-0{,}0245\,x^2 + x > 5 \iff 0{,}0245\,x^2 - x + 5 < 0.

Xét phương trình 0,0245 x2−x+5=00{,}0245\,x^2 - x + 5 = 0:
Δ=(−1)2−4⋅0,0245⋅5=1−0,49=0,51,Δ≈0,7141.\Delta = (-1)^2 - 4\cdot 0{,}0245\cdot 5 = 1 - 0{,}49 = 0{,}51,\qquad \sqrt{\Delta} \approx 0{,}7141.
x=1±0,71412⋅0,0245=1±0,71410,049.x = \frac{1 \pm 0{,}7141}{2\cdot 0{,}0245} = \frac{1 \pm 0{,}7141}{0{,}049}.
x1=1−0,71410,049≈5,83;x2=1+0,71410,049≈34,98.x_1 = \frac{1 - 0{,}7141}{0{,}049} \approx 5{,}83;\qquad x_2 = \frac{1 + 0{,}7141}{0{,}049} \approx 34{,}98.

Vì hệ số của x2x^2 dương (0,0245>00{,}0245>0) nên tam thức âm giữa hai nghiệm:
5,83<x<34,98.5{,}83 < x < 34{,}98.

Vậy khi quả bóng ở độ cao trên 5 m thì khoảng cách theo phương ngang từ vị trí của bóng đến điểm đá nằm trong khoảng từ khoảng 5,835{,}83 m đến 34,9834{,}98 m.

Đáp số

a=−g2v02cos⁡2αa = \dfrac{-g}{2v_0^2\cos^2\alpha}, b=tan⁡αb = \tan\alpha, c=0c = 0ymax⁡=v02sin⁡2α2gy_{\max} = \dfrac{v_0^2\sin^2\alpha}{2g}α=90∘\alpha = 90^\circ, khi đó ymax⁡=v022gy_{\max} = \dfrac{v_0^2}{2g}x∈(5,83 m; 34,98 m)x \in (5{,}83\ \text{m};\ 34{,}98\ \text{m})

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.