Sách bài tập Toán 10 Tập hai

Giải Bài 6.31 trang 21 SBT Toán 10

Bài tập cuối Chương VI (Phương trình quy về phương trình bậc hai)

Đề bài

Tìm điều kiện của tham số mm để phương trình sau có nghiệm:
2x2+x+1=x2+mx+m−1\sqrt{2x^2+x+1}=\sqrt{x^2+mx+m-1}.

Lời giải

Bước 1. Điều kiện xác định.

Xét vế trái, biểu thức dưới căn là 2x2+x+12x^2+x+1. Vì tam thức này có a=2>0a=2>0 và Δ=12−4⋅2⋅1=−7<0\Delta = 1^2-4\cdot2\cdot1 = -7 < 0 nên 2x2+x+1>02x^2+x+1>0 với mọi xx. Do đó căn thức vế trái luôn xác định với mọi xx.

Bước 2. Biến đổi tương đương.

Vì hai vế đều không âm nên bình phương hai vế là phép biến đổi tương đương (khi bình phương ra nghiệm x0x_0 thì vế phải x2+mx+m−1=2x02+x0+1>0x^2+mx+m-1 = 2x_0^2+x_0+1>0, nên căn vế phải cũng xác định). Ta có:

2x2+x+1=x2+mx+m−1  ⇔  2x2+x+1=x2+mx+m−1.\sqrt{2x^2+x+1}=\sqrt{x^2+mx+m-1} \;\Leftrightarrow\; 2x^2+x+1 = x^2+mx+m-1.

Chuyển vế, thu gọn:

2x2+x+1−x2−mx−m+1=0  ⇔  x2+(1−m)x+(2−m)=0.(∗)2x^2+x+1-x^2-mx-m+1=0 \;\Leftrightarrow\; x^2+(1-m)x+(2-m)=0. \quad (*)

Bước 3. Điều kiện có nghiệm.

Phương trình đã cho có nghiệm khi và chỉ khi phương trình bậc hai (∗)(*) có nghiệm, tức là:

Δ=(1−m)2−4(2−m)≥0.\Delta = (1-m)^2 - 4(2-m) \ge 0.

Ta tính:

Δ=1−2m+m2−8+4m=m2+2m−7.\Delta = 1-2m+m^2 - 8 + 4m = m^2+2m-7.

Vậy cần m2+2m−7≥0m^2+2m-7 \ge 0. Nghiệm của m2+2m−7=0m^2+2m-7=0 là:

m=−2±4+282=−1±22.m = \frac{-2\pm\sqrt{4+28}}{2} = -1 \pm 2\sqrt{2}.

Vì hệ số của m2m^2 dương nên m2+2m−7≥0⇔m≤−1−22m^2+2m-7\ge 0 \Leftrightarrow m \le -1-2\sqrt{2} hoặc m≥−1+22m \ge -1+2\sqrt{2}.

Kiểm tra lại: Với m=−1+22m = -1+2\sqrt{2} thì Δ=0\Delta=0, (∗)(*) có nghiệm kép x=m−12=−2+222=2−1x=\dfrac{m-1}{2}=\dfrac{-2+2\sqrt2}{2}=\sqrt2-1; thay vào thấy 2x2+x+1>02x^2+x+1>0 nên hai vế bằng nhau, phương trình có nghiệm. Vậy kết quả phù hợp.

Kết luận: Phương trình có nghiệm khi và chỉ khi m≤−1−22m \le -1-2\sqrt{2} hoặc m≥−1+22m \ge -1+2\sqrt{2}.

Đáp số

m≤−1−22m \le -1-2\sqrt{2} hoặc m≥−1+22m \ge -1+2\sqrt{2} (tức m≤−3,83m \le -3,83 hoặc m≥1,83m \ge 1,83)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.