Sách bài tập Toán 10 Tập hai

Giải Bài 6.10 trang 9 SBT Toán 10

Bài 15. Hàm số   Đã kiểm chéo

Đề bài

Có hai địa điểm A, B cùng nằm trên một tuyến quốc lộ thẳng. Khoảng cách giữa A và B là 20 km. Một xe máy xuất phát từ A lúc 6 giờ và chạy với vận tốc 40 km/h theo chiều từ A đến B. Một ô tô xuất phát từ B lúc 8 giờ và chạy với vận tốc 80 km/h theo cùng chiều với xe máy. Coi chuyển động của xe máy và ô tô là thẳng đều. Chọn A làm mốc, chọn thời điểm 6 giờ làm mốc thời gian và chọn chiều từ A đến B làm chiều dương. Khi đó toạ độ của xe máy và ô tô sẽ là những hàm số của biến thời gian.

a) Viết phương trình chuyển động của xe máy và ô tô (tức là công thức của hàm toạ độ theo thời gian).

b) Vẽ đồ thị hàm toạ độ của xe máy và ô tô trên cùng một hệ trục toạ độ.

c) Căn cứ vào đồ thị vẽ được, hãy xác định vị trí và thời điểm ô tô đuổi kịp xe máy.

d) Kiểm tra lại kết quả tìm được ở câu

c) bằng cách giải các phương trình chuyển động của xe máy và ô tô.

Lời giải

a) Phương trình chuyển động của xe máy và ô tô

Chọn gốc toạ độ tại A, gốc thời gian là lúc 6 giờ, chiều dương là chiều từ A đến B.

Xe máy: xuất phát từ A (toạ độ ban đầu x0=0x_0 = 0) lúc 6 giờ (tức t0=0t_0 = 0), vận tốc v1=40v_1 = 40 km/h. Phương trình chuyển động của xe máy là:

xM=40t(km),t≥0.x_M = 40t \quad (\text{km}), \quad t \geq 0.

Ô tô: xuất phát từ B (toạ độ ban đầu x0=20x_0 = 20 km) lúc 8 giờ (tức t0=2t_0 = 2 giờ), vận tốc v2=80v_2 = 80 km/h. Phương trình chuyển động của ô tô là:

xO=20+80(t−2)=80t−140(km),t≥2.x_O = 20 + 80(t - 2) = 80t - 140 \quad (\text{km}), \quad t \geq 2.

b) Vẽ đồ thị

Vẽ hệ trục toạ độ với trục hoành là thời gian tt (giờ), trục tung là toạ độ xx (km).

- Đồ thị toạ độ của xe máy là tia xuất phát từ gốc toạ độ O(0; 0)O(0;\,0), đi qua điểm (2; 80)(2;\,80) (hệ số góc 40).
- Đồ thị toạ độ của ô tô là tia xuất phát từ điểm (2; 20)(2;\,20), đi qua điểm (3; 100)(3;\,100) (hệ số góc 80).

Hai tia này cắt nhau tại điểm P(3,5; 140)P(3{,}5;\,140).

c) Xác định vị trí và thời điểm ô tô đuổi kịp xe máy

Căn cứ vào đồ thị, hai đường biểu diễn toạ độ cắt nhau tại điểm PP có hoành độ t=3,5t = 3{,}5 giờ và tung độ x=140x = 140 km.

Vậy ô tô đuổi kịp xe máy sau 3,53{,}5 giờ kể từ mốc thời gian, tức lúc 6+3,5=9,56 + 3{,}5 = 9{,}5 giờ =9= 9 giờ 3030 phút, tại vị trí cách A một khoảng 140140 km.

d) Kiểm tra lại bằng cách giải phương trình

Ô tô đuổi kịp xe máy khi hai xe có cùng toạ độ, tức là xO=xMx_O = x_M:

80t−140=40t⇔40t=140⇔t=3,5 (giờ).80t - 140 = 40t \Leftrightarrow 40t = 140 \Leftrightarrow t = 3{,}5 \ (\text{giờ}).

Thay t=3,5t = 3{,}5 vào phương trình của xe máy: xM=40⋅3,5=140x_M = 40 \cdot 3{,}5 = 140 (km).

Thử lại với ô tô: xO=80⋅3,5−140=140x_O = 80 \cdot 3{,}5 - 140 = 140 (km).

Vậy ô tô đuổi kịp xe máy lúc 99 giờ 3030 phút, tại vị trí cách A 140140 km — trùng khớp với kết quả đọc từ đồ thị ở câu c).

Đáp số

a) xM=40tx_M = 40t (km, t≥0t \geq 0); xO=80t−140x_O = 80t - 140 (km, t≥2t \geq 2)b) Hai đường thẳng cắt nhau tại điểm (3,5;  140)(3{,}5;\;140)c) Ô tô đuổi kịp xe máy lúc 9 giờ 30 phút, tại vị trí cách A 140 kmd) t=3,5t = 3{,}5 giờ, x=140x = 140 km — trùng kết quả câu c)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.