Sách bài tập Toán 10 Tập một

Giải Bài 4.30 trang 65 SBT Toán 10

Bài 9. Tích của một vectơ với một số

Đề bài

Cho hình chữ nhật ABCDABCD có AB=1AB=1, BC=2BC=\sqrt{2}. Gọi MM là trung điểm của ADAD.

a) Chứng minh rằng các đường thẳng ACAC và BMBM vuông góc với nhau.

b) Gọi HH là giao điểm của ACAC, BMBM. Gọi NN là trung điểm của AHAH và PP là trung điểm của CDCD. Chứng minh rằng tam giác NBPNBP là một tam giác vuông.

Lời giải

Đặt u⃗=AB⃗\vec{u}=\vec{AB}, v⃗=AD⃗\vec{v}=\vec{AD}. Khi đó ∣u⃗∣=AB=1|\vec{u}|=AB=1, ∣v⃗∣=AD=BC=2|\vec{v}|=AD=BC=\sqrt{2}, và vì AB⊥ADAB\perp AD nên u⃗⋅v⃗=0\vec{u}\cdot\vec{v}=0. Suy ra u⃗2=1\vec{u}^2=1, v⃗2=2\vec{v}^2=2.

a) Chứng minh AC⊥BMAC\perp BM.

Ta có:
AC⃗=AB⃗+AD⃗=u⃗+v⃗,\vec{AC}=\vec{AB}+\vec{AD}=\vec{u}+\vec{v},
BM⃗=AM⃗−AB⃗=12AD⃗−AB⃗=−u⃗+12v⃗.\vec{BM}=\vec{AM}-\vec{AB}=\tfrac12\vec{AD}-\vec{AB}=-\vec{u}+\tfrac12\vec{v}.

Tích vô hướng:
AC⃗⋅BM⃗=(u⃗+v⃗)⋅(−u⃗+12v⃗)=−u⃗2+12u⃗⋅v⃗−u⃗⋅v⃗+12v⃗2.\vec{AC}\cdot\vec{BM}=(\vec{u}+\vec{v})\cdot\left(-\vec{u}+\tfrac12\vec{v}\right)=-\vec{u}^2+\tfrac12\vec{u}\cdot\vec{v}-\vec{u}\cdot\vec{v}+\tfrac12\vec{v}^2.

Vì u⃗⋅v⃗=0\vec{u}\cdot\vec{v}=0 nên:
AC⃗⋅BM⃗=−u⃗2+12v⃗2=−1+12⋅2=0.\vec{AC}\cdot\vec{BM}=-\vec{u}^2+\tfrac12\vec{v}^2=-1+\tfrac12\cdot 2=0.

Vậy AC⃗⋅BM⃗=0\vec{AC}\cdot\vec{BM}=0, do đó AC⊥BMAC\perp BM (đpcm).

b) Chứng minh tam giác NBPNBP vuông.

*Xác định điểm HH.* Vì H∈ACH\in AC nên AH⃗=t AC⃗=t(u⃗+v⃗)\vec{AH}=t\,\vec{AC}=t(\vec{u}+\vec{v}). Vì H∈BMH\in BM nên BH⃗=k BM⃗=k(−u⃗+12v⃗)\vec{BH}=k\,\vec{BM}=k\left(-\vec{u}+\tfrac12\vec{v}\right), suy ra
AH⃗=AB⃗+BH⃗=(1−k)u⃗+k2v⃗.\vec{AH}=\vec{AB}+\vec{BH}=(1-k)\vec{u}+\tfrac{k}{2}\vec{v}.

So sánh hai cách viết AH⃗\vec{AH} (do u⃗,v⃗\vec{u},\vec{v} không cùng phương):
{1−k=tk2=t⇒1−k=k2⇒k=23, t=13.\begin{cases}1-k=t\\ \dfrac{k}{2}=t\end{cases}\Rightarrow 1-k=\dfrac{k}{2}\Rightarrow k=\dfrac{2}{3},\ t=\dfrac13.

Vậy AH⃗=13(u⃗+v⃗)\vec{AH}=\dfrac13(\vec{u}+\vec{v}).

*Biểu diễn NN, PP theo gốc AA.*

NN là trung điểm AHAH:
AN⃗=12AH⃗=16(u⃗+v⃗).\vec{AN}=\tfrac12\vec{AH}=\tfrac16(\vec{u}+\vec{v}).

PP là trung điểm CDCD với AC⃗=u⃗+v⃗\vec{AC}=\vec{u}+\vec{v}, AD⃗=v⃗\vec{AD}=\vec{v}:
AP⃗=12(AC⃗+AD⃗)=12(u⃗+2v⃗)=12u⃗+v⃗.\vec{AP}=\tfrac12(\vec{AC}+\vec{AD})=\tfrac12(\vec{u}+2\vec{v})=\tfrac12\vec{u}+\vec{v}.

Còn AB⃗=u⃗\vec{AB}=\vec{u}.

*Tính hai vectơ tại đỉnh NN.*
NB⃗=AB⃗−AN⃗=u⃗−16(u⃗+v⃗)=56u⃗−16v⃗,\vec{NB}=\vec{AB}-\vec{AN}=\vec{u}-\tfrac16(\vec{u}+\vec{v})=\tfrac56\vec{u}-\tfrac16\vec{v},
NP⃗=AP⃗−AN⃗=(12u⃗+v⃗)−16(u⃗+v⃗)=13u⃗+56v⃗.\vec{NP}=\vec{AP}-\vec{AN}=\left(\tfrac12\vec{u}+\vec{v}\right)-\tfrac16(\vec{u}+\vec{v})=\tfrac13\vec{u}+\tfrac56\vec{v}.

*Tích vô hướng:*
NB⃗⋅NP⃗=(56u⃗−16v⃗)⋅(13u⃗+56v⃗)=56⋅13 u⃗2−16⋅56 v⃗2+(⋯ ) u⃗⋅v⃗.\vec{NB}\cdot\vec{NP}=\left(\tfrac56\vec{u}-\tfrac16\vec{v}\right)\cdot\left(\tfrac13\vec{u}+\tfrac56\vec{v}\right)=\tfrac56\cdot\tfrac13\,\vec{u}^2-\tfrac16\cdot\tfrac56\,\vec{v}^2+(\cdots)\,\vec{u}\cdot\vec{v}.

Vì u⃗⋅v⃗=0\vec{u}\cdot\vec{v}=0, u⃗2=1\vec{u}^2=1, v⃗2=2\vec{v}^2=2:
NB⃗⋅NP⃗=518⋅1−536⋅2=518−518=0.\vec{NB}\cdot\vec{NP}=\tfrac{5}{18}\cdot 1-\tfrac{5}{36}\cdot 2=\tfrac{5}{18}-\tfrac{5}{18}=0.

Vậy NB⃗⊥NP⃗\vec{NB}\perp\vec{NP}, tức tam giác NBPNBP vuông tại NN (đpcm).

Đáp số

đpcmđpcm (vuông tại N)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.