Giải Bài 3.6 trang 33 SBT Toán 10
Đề bài
Góc nghiêng của Mặt Trời tại một vị trí trên Trái Đất là góc nghiêng giữa tia nắng lúc giữa trưa với mặt đất. Trong thực tế, để đo trực tiếp góc này, vào giữa trưa (khoảng 12 giờ), em có thể dựng một thước thẳng vuông góc với mặt đất, đo độ dài của bóng thước trên mặt đất. Khi đó, tang của góc nghiêng Mặt Trời tại vị trí đặt thước bằng tỉ số giữa độ dài của thước và độ dài của bóng thước. Góc nghiêng của Mặt Trời phụ thuộc vào vĩ độ của vị trí đo và phụ thuộc vào thời gian đo trong năm (ngày thứ mấy trong năm). Tại vị trí có vĩ độ và ngày thứ trong năm, góc nghiêng của Mặt Trời còn được tính theo công thức sau:
trong đó nếu , nếu , nếu .
a) Hãy áp dụng công thức trên để tính góc nghiêng của Mặt Trời vào ngày 10/10 trong năm không nhuận (năm mà tháng 2 có 28 ngày) tại vị trí có vĩ độ .
b) Hãy xác định vĩ độ tại nơi em sinh sống và tính góc nghiêng của Mặt Trời tại đó theo hai cách đã được đề cập trong bài toán (đo trực tiếp và tính theo công thức) và so sánh hai kết quả thu được.
Chú ý. Công thức tính toán nói trên chính xác tới .
Lời giải
## Ý a)
Bước 1. Xác định ngày thứ trong năm.
Ngày 10/10 của năm không nhuận (tháng 2 có 28 ngày). Số ngày từ đầu năm đến hết tháng 9 là:
Thêm 10 ngày của tháng 10:
Bước 2. Xác định .
Vì nên .
Bước 3. Thay vào công thức (với ):
Dùng máy tính cầm tay:
Do đó:
Bước 4. Tính góc nghiêng:
Vậy góc nghiêng của Mặt Trời vào ngày 10/10 (năm không nhuận) tại vĩ độ là .
## Ý
b)
Đây là câu thực hành, kết quả tùy nơi em sinh sống. Trình bày theo hai cách và so sánh như sau (minh hoạ với Hà Nội, vĩ độ , đo vào ngày 10/10 nên ):
Cách 1 — Đo trực tiếp:
Vào khoảng 12 giờ trưa, dựng một thước thẳng dài vuông góc với mặt đất, đo độ dài bóng thước là . Theo đề bài:
Từ đó suy ra (dùng máy tính cầm tay, chức năng ). Chẳng hạn đo được thước , bóng thì , suy ra .
Cách 2 — Tính theo công thức (với , , ):
So sánh: hai kết quả (đo) và (công thức) xấp xỉ bằng nhau, chênh lệch không vượt quá — phù hợp với độ chính xác mà đề bài nêu. (Em thay vĩ độ và số liệu đo tại nơi mình sống để có kết quả cụ thể.)
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.