Sách bài tập Sinh học 10

Giải Câu 3 trang 31 SBT Sinh học 10

Bài 10. Trao đổi chất qua màng tế bào   Đã kiểm chéo

Đề bài

Những chất như thế nào có thể khuếch tán qua lớp kép phospholipid của màng tế bào và tốc độ khuếch tán của chúng phụ thuộc vào những yếu tố nào? Giải thích.

Lời giải

a) Những chất có thể khuếch tán trực tiếp qua lớp kép phospholipid

Lõi giữa của lớp kép phospholipid là phần đuôi kị nước (không phân cực). Vì vậy, những chất đi qua được trực tiếp lớp kép này là:

- Các chất không phân cực, tan trong lipid (chất kị nước): O2O_2, CO2CO_2, N2N_2, các vitamin tan trong dầu (A, D, E, K), hormone steroid, acid béo…
- Các phân tử nhỏ, không tích điện (phân cực yếu): nước (H2OH_2O), urea, glycerol, ethanol…

Ngược lại, các phân tử lớn (glucose, amino acid…) và các ion tích điện (Na+Na^+, K+K^+, Cl−Cl^-…) không khuếch tán trực tiếp qua lớp kép phospholipid mà phải nhờ các protein vận chuyển (khuếch tán tăng cường).

b) Các yếu tố ảnh hưởng đến tốc độ khuếch tán

- Sự chênh lệch nồng độ (gradient nồng độ) giữa hai phía màng: chênh lệch càng lớn, tốc độ khuếch tán càng nhanh. Các chất luôn khuếch tán từ nơi có nồng độ cao đến nơi có nồng độ thấp.
- Đặc tính của chất khuếch tán:
- *Mức độ tan trong lipid (tính phân cực):* chất càng không phân cực, càng tan nhiều trong lipid thì khuếch tán càng nhanh.
- *Kích thước phân tử:* phân tử càng nhỏ thì khuếch tán càng nhanh.
- Nhiệt độ: nhiệt độ càng cao, các phân tử chuyển động càng nhanh nên tốc độ khuếch tán càng tăng.

Giải thích: Do lớp kép phospholipid có phần đuôi kị nước ở giữa nên chỉ cho các chất tan trong lipid hoặc phân tử nhỏ, không tích điện đi qua dễ dàng; còn tốc độ khuếch tán phụ thuộc vào động lực khuếch tán (chênh lệch nồng độ, nhiệt độ) và khả năng lọt qua màng của chất (kích thước, độ tan trong lipid).

Đáp số

Qua được lớp kép: chất không phân cực/tan trong lipid (O2O_2, CO2CO_2, vitamin A,D,E,K, steroid) và phân tử nhỏ không tích điện (H2OH_2O, urea, glycerol)Tốc độ phụ thuộc: chênh lệch nồng độ, độ tan trong lipid, kích thước phân tử và nhiệt độ

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.