Sách bài tập Sinh học 10

Giải Bài 10 trang 16 SBT Sinh học 10

Ôn tập Chương - Thành phần hoá học của tế bào   Đã kiểm chéo

Đề bài

Vẽ bản đồ khái niệm liên kết các khái niệm cho dưới đây:
Đường đơn, đường đôi, đường đa (polysaccharide), amino acid, nucleotide, RNA, DNA, base, acid béo, chức năng cấu trúc, chức năng dự trữ năng lượng, mang thông tin di truyền, lipid, sterol, cellulose, glycogen, chitin, enzyme, protein, triglyceride, polynucleotide, polypeptide, carbohydrate, liên kết peptide, liên kết phosphodiester, liên kết glycosid, liên kết hydrogen.

Lời giải

Bản đồ khái niệm gắn kết các khái niệm theo bốn nhóm phân tử sinh học lớn của tế bào (carbohydrate, lipid, protein, nucleic acid), kèm đơn phân – liên kết – chức năng. Có thể vẽ bằng các ô khái niệm nối bởi mũi tên có từ nối. Nội dung và các mối liên kết như sau:

a) Nhánh CARBOHYDRATE

- carbohydrate *được chia thành* → đường đơn (monosaccharide), đường đôi (disaccharide) và đường đa (polysaccharide).
- Các đơn phân *liên kết với nhau nhờ* → liên kết glycosid *để tạo thành* → đường đôi và đường đa.
- đường đa (polysaccharide) *gồm* → cellulose, glycogen, chitin.
- glycogen *đảm nhận* → chức năng dự trữ năng lượng.
- cellulose và chitin *đảm nhận* → chức năng cấu trúc.

b) Nhánh LIPID

- lipid *gồm* → triglyceride, sterol (và phospholipid của màng).
- triglyceride *được cấu tạo từ* → acid béo (và glycerol).
- triglyceride *đảm nhận* → chức năng dự trữ năng lượng.
- sterol *tham gia* → chức năng cấu trúc (thành phần màng tế bào).

c) Nhánh PROTEIN

- protein *có đơn phân là* → amino acid.
- Các amino acid *nối với nhau bằng* → liên kết peptide *tạo thành* → polypeptide → cuộn gập thành protein.
- protein *gồm nhiều loại, trong đó có* → enzyme.
- protein *đảm nhận* → chức năng cấu trúc (và nhiều chức năng khác; enzyme → chức năng xúc tác).

d) Nhánh NUCLEIC ACID (DNA và RNA)

- DNA và RNA *có đơn phân là* → nucleotide.
- Mỗi nucleotide *gồm* → base (+ đường 5 carbon + nhóm phosphate).
- Các nucleotide *nối với nhau bằng* → liên kết phosphodiester *tạo thành* → polynucleotide (mạch của DNA, RNA).
- Hai mạch polynucleotide của DNA *liên kết với nhau nhờ* → liên kết hydrogen (giữa các base bổ sung).
- DNA và RNA *đảm nhận* → mang thông tin di truyền.

Nhận xét liên nhóm (các mũi tên bắc cầu): cả bốn nhóm đều là phân tử sinh học được tạo từ đơn phân nối bằng liên kết hoá học đặc trưng (glycosid – carbohydrate; peptide – protein; phosphodiester – nucleic acid); các chức năng cấu trúc, dự trữ năng lượng, mang thông tin di truyền được chia sẻ chéo giữa các nhóm (ví dụ cùng là 'dự trữ năng lượng' có cả glycogen và triglyceride).

Sơ đồ rút gọn (mỗi dòng là một cạnh *khái niệm → từ nối → khái niệm*):

carbohydrate→{đường đơn, đường đôi, đường đa}\text{carbohydrate} \to \{\text{đường đơn, đường đôi, đường đa}\}
đường đa→{cellulose, glycogen, chitin}; glycosid (liên kết)\text{đường đa} \to \{\text{cellulose, glycogen, chitin}\};\ \text{glycosid (liên kết)}
lipid→{triglyceride, sterol}→acid béo\text{lipid} \to \{\text{triglyceride, sterol}\} \to \text{acid béo}
protein→amino acid→peptidepolypeptide; protein⊃enzyme\text{protein} \to \text{amino acid} \xrightarrow{\text{peptide}} \text{polypeptide};\ \text{protein} \supset \text{enzyme}
DNA, RNA→nucleotide(⊃base)→phosphodiesterpolynucleotide; DNA 2 mạch→hydrogen\text{DNA, RNA} \to \text{nucleotide}(\supset \text{base}) \xrightarrow{\text{phosphodiester}} \text{polynucleotide};\ \text{DNA}\ \text{2 mạch} \xrightarrow{\text{hydrogen}}

Đã kiểm tra: toàn bộ 27 khái niệm đã được đưa vào sơ đồ và mỗi khái niệm đều có ít nhất một liên kết hợp lí.

Đáp số

Carbohydrate → đường đơn/đôi/đa; đường đa (cellulose, glycogen, chitin) nối bằng liên kết glycosid; glycogen dự trữ năng lượng, cellulose & chitin cấu trúcLipid → triglyceride (từ acid béo, dự trữ năng lượng), sterol (cấu trúc màng)Protein → amino acid nối bằng liên kết peptide → polypeptide → protein (gồm enzyme), chức năng cấu trúcNucleic acid (DNA, RNA) → nucleotide (gồm base) nối bằng liên kết phosphodiester → polynucleotide; DNA 2 mạch nối bằng liên kết hydrogen; mang thông tin di truyền

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.